Η μεγάλη επιστροφή του Τόλκιν



Σχεδόν 40 χρόνια μετά τον θάνατο του συγγραφέα του «Άρχοντα των δαχτυλιδιών», κυκλοφορεί ένα νέο βιβλίο του που θα ενθουσιάσει τους λάτρεις του fantasy

Ο Κουλέρβο ανατράφηκε από τη φυλή του Ουντάμο όταν η τελευταία κατέσφαξε τη δική του. Μεγάλωσε πιστεύοντας ότι η οικογένειά του είχε πεθάνει και έζησε ανάμεσα σε ανθρώπους που ήξερε ότι ευθύνονταν για τα δεινά του. Στη συνέχεια πωλείται ως σκλάβος και γνωρίζει νέα βάσανα. Αφού καταφέρνει τελικά να δραπετεύσει, γνωρίζει μία κοπέλα και συνάπτει μαζί της ερωτική σχέση. Ούτε ο ένας ούτε ο άλλος γνωρίζει ότι είναι αδέλφια που είχαν χωριστεί έπειτα από τη σφαγή της φυλής τους. Και η τραγωδία δεν έχει φτάσει ακόμα στην τελική της πράξη.

Εάν είσαι λάτρης του Tζ. Ρ. Ρ. Τόλκιν, σίγουρα αυτή η ιστορία θα σου φανεί γνώριμη. Την έχεις διαβάσει στο «Σιλμαρίλλιον» και στα «Παιδιά του Χούριν», δύο βιβλία με γεγονότα που προηγούνται χρονικά των αντίστοιχων του «Χόμπιτ» και του «Άρχοντα των δαχτυλιδιών». Πρόκειται για την ιστορία του ατρόμητου πολεμιστή Τούριν Τουράμπαρ και της Νίενορ, παιδιών του Χούριν, ο οποίος συμμάχησε με τα Ξωτικά, πολέμησε εναντίον του Μόργκοθ (ο πανίσχυρος κακός της Μέσης Γης προτού πάρει τη σκυτάλη ο Σάουρον), ο οποίος τον αιχμαλώτισε και τον καταράστηκε.

Ο Τούριν Τουράμπαρ σε σχέδιο του Άλαν Λι

Την ιστορία του Κουλέρβο συναντά κανείς στο φινλανδικό έπος Καλεβάλα, το οποίο γράφτηκε τον 19ο αιώνα και βασιζόταν στη δημοτική παράδοση της χώρας. Και πρόκειται για το θέμα με το οποίο επέλεξε να καταπιαστεί ο Τόλκιν για να γράψει την πρώτη πρόζα του, έναν αιώνα πριν, τη διετία 1914-1915, ενώ σπούδαζε στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης. Τώρα, ήρθε η ώρα η «Ιστορία του Κουλέρβο» να κυκλοφορήσει ως ανεξάρτητο βιβλίο, 42 χρόνια μετά τον θάνατο του καθηγητή.

Το χειρόγραφο 26 σελίδων ανακάλυψε η Βέρλιν Φλίγκερ, καθηγήτρια του Πανεπιστημίου του Μέριλαντ, στη Βιβλιοθήκη Μπόντλιαν του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης. Σύμφωνα με την ίδια, το χειρόγραφο «διακόπτεται στη μέση μίας πρότασης. Φτάνει στην κορύφωση, στην πιο δραματική σκηνή, και σταματά. Δεν υπάρχει τελεία, καμία συνέχιση. Μόνο οι λέξεις 'τόσο μεγάλη ήταν η βιασύνη του'». Ο Βενσάν Φερέ, καθηγητής συγκριτικής λογοτεχνίας του Πανεπιστημίου Paris Est-Criteil, σχολίασε από την πλευρά του ότι με την «Ιστορία του Κουλέρβο» ο Τόλκιν, «ο οποίος μέχρι τότε ήταν ποιητής, άρχισε για πρώτη φορά να γράφει πρόζα». Και προσθέτει: «Θα μπορούσαμε να πούμε ότι ο Τόλκιν στέκεται στα πόδια του. Τελικά αφήνει την ιστορία στην άκρη χωρίς να την τελειώσει και αρχίζει να γράφει πιο προσωπικά, πρωτότυπα έργα».


Το κείμενο του Τόλκιν δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά το 2010 στο επιστημονικό περιοδικό “Tolkien Studies” από τη Φλίγκερ. Η ίδια ωστόσο θεώρησε ότι το έργο «άξιζε ένα ευρύτερο κοινό έναντι απλά των συνδρομητών ενός επιστημονικού περιοδικού». Το Tolkien Estate, ο φορέας που διαχειρίζεται τα πνευματικά δικαιώματα της δουλειάς του Τόλκιν, έδωσε τελικά το πράσινο φως και εγένετο... βιβλίο! To “The Story of Kullervo” (εκδόσεις HarperCollins) κυκλοφόρησε στα βρετανικά βιβλιοπωλεία χθες, Πέμπτη, και έχει ήδη γίνει ένα από τα best-sellers του Amazon.

Η Καλεβάλα ήταν μία από τις βασικές επιρροές του Τόλκιν στο πλούσιο έργο του. Ο ίδιος είχε γράψει ότι η ιστορία του Κουλέρβο ήταν «το μικρόβιο πίσω από την προσπάθειά μου να γράψω τους δικούς μου μύθους» και αποτελούσε «σημαντικό υλικό στους μύθους της Πρώτης Εποχής [σσ. η ιστορία της Μέσης Γης χωρίζεται σε τέσσερις εποχές, με τα γεγονότα του 'Χόμπιτ' και του 'Άρχοντα' να συμβαίνουν στο τέλος της Τρίτης Εποχής και να ολοκληρώνονται με την έναρξη της Τέταρτης]». 

Τζ.Ρ.Ρ.Τόλκιν

Όσο για την Καλεβάλα ως συνολικό έργο; «Άρεσε στον Τόλκιν το ότι επρόκειτο για μία εθνική μυθολογία», υποστηρίζει ο Τζον Γκαρθ, καθηγητής του Πανεπιστημίου της Νεβάδα, για να συμπληρώσει: «[Ο Τόλκιν] ευχόταν να είχε κάτι αντίστοιχο και η Αγγλία. Μπορεί η Βρετανία να έχει κέλτικες ιστορίες, όμως η Αγγλία δεν διατήρησε η μυθολογία της. Με τον 'Άρχοντα των Δαχτυλιδιών' ήθελε να δώσει στην Αγγλία τη δική της Καλεβάλα». Πέραν της μυθολογίας της Φινλανδίας, ο Τόλκιν εμπνεύστηκε και από τη φινλανδική γλώσσα. Ο καθηγητής χρησιμοποίησε την τελευταία για να κατασκευάσει μία από τις γλώσσες των ξωτικών, την Κουένυα. Το 1955 είπε, μάλιστα, στον Άγγλο ποιητή Ουίσταν Χιου Ώντεν, ότι το να ανακαλύψει τα φινλανδικά ήταν σαν να «μπήκε σε ένα πλήρες κελάρι γεμάτο με μπουκάλια ενός καταπληκτικού κρασιού με μία γεύση που δεν είχε δοκιμάσει ποτέ πριν». 


Ο Γκάνταλφ χρησιμοποιεί ένα ξόρκι στην Κουένυα για να αποκαλύψει τον Σάουρον στο «Χόμπιτ: Η μάχη των πέντε στρατών»

 Η «Ιστορία του Κουλέρβο» δεν είναι το πρώτο βιβλίο του Τόλκιν που εκδίδεται μετά τον θάνατό του to 1973. Προηγήθηκαν βιβλία όπως το καταπληκτικό «Σιλμαρίλλιον» (εκδόθηκε το 1977, σε επιμέλεια του γιου του, Κρίστοφερ), τα «Παιδιά του Χούριν» (εκδόθηκε το 2007) και «O θρύλος του Ζίγκουρντ και της Γκούντρουν» (εκδόθηκε το 2009). 

Είναι επίσης πιθανόν το καινούργιο βιβλίο να μην είναι καν το τελευταίο του Τόλκιν που εκδίδεται. Και αυτό γιατί σύμφωνα με τη Φλίγκερ, ένα μεγάλο μέρος των γραπτών του Τόλκιν (διαλέξεις, σημειώσεις και σύντομα γραπτά) που δεν έχουν ακόμη δημοσιευτεί διατηρείται στη Βιβλιοθήκη Μπόντλιαν: «Υπάρχουν ακόμα εκατοντάδες σελίδες από το έργο του Τόλκιν που είναι άγνωστες στο ευρύ κοινό, ιδιαίτερα όσον αφορά τις γλώσσες του», καταλήγει. Επομένως μην απορήσετε εάν στο μέλλον δούμε μία νέα έκδοση που θα φέρει την υπογραφή του χαρισματικού καθηγητή.

ΠΗΓΗ

Read More »

Αλληγορία και ολιγωρία στο "Μαγικό Βουνό"



Κάποιες φορές η ανάγνωση ενός βιβλίου μετατρέπεται σε μεταφυσική εμπειρία. Διαβάζεις ένα βιβλίο. Κάποιος σου το πρότεινε. Ή το πρότεινες εσύ στον εαυτό σου. Ή αποτελεί έναν ακόμα ψυχαναγκασμό: "Θεωρείται ένα από τα αριστουργήματα της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Πρέπει να το διαβάσεις!" Ξεκινάς, περνούν οι σελίδες, βυθίζεσαι όλο και βαθύτερα στο νόημά του, συμπάσχεις με τον ήρωα, πέφτεις για ύπνο και μόλις κλείσεις τα μάτια λέξεις, φράσεις και παράγραφοι περνούν από μπροστά σου, τυπωμένες πάνω σε χαρτάκια ποστ-ιτ. Και μετά αρχίζουν και σου συμβαίνουν παράξενα πράγματα. Ανεβάζεις δέκατα. Ο χρόνος κυλάει διαφορετικά. Οι άνθρωποι γύρω σου κινούνται αλλιώς. Ο καθένας θα μπορούσε να ενσαρκώσει ένα από τα πρόσωπα του βιβλίου. Η ζωή γίνεται ένα σκηνικό. Το βιβλίο ένα έργο που παίζεται μπροστά σου. 

Το "Μαγικό βουνό" του Τόμας Μαν συγκεντρώνει όλες αυτές τις ιδιότητες. Η υπόθεση είναι φαινομενικά απλή.  Ο νεαρός μηχανικός από το Αμβούργο Χανς Κάστορπ, επισκέπτεται το σανατόριο Μπέργκχοφ της Ελβετίας για να δει τον ξάδεφό του, Γιοάχιμ Τσείμσεν. Μια μικρή αδιαθεσία και ένας παρατεταμένος πυρετός οδηγούν το γιατρό του σανατορίου, αυλικό σύμβουλο Μπέρενς, να του προτείνει μια δαρκέστερη παραμονή. Τελικά ο Χανς Κάστορπ αποφασίζει να μείνει στο σανατόριο για τρεις βδομάδες. Μόνο που οι τρεις βδομάδες, χωρίς να το καταλάβει, μετατρέπονται σε επτά χρόνια. 

Το βιβλίο είναι ένα "έπος" 1200 σελίδων. Ο αναγνώστης κατά τη διάρκεια της ανάγνωσης ταυτίζεται με τον Χανς Κάστορπ και δεν μπορεί να αποφασίσει αν εξακολουθεί να διαβάζει επειδή κάποιος τον παρότρυνε να το κάνει, όπως ο σύμβουλος Μπέρενς τον Χανς, επειδή δεν επιτρέπει ο ίδιος στον εαυτό του να εγκαταλείψει την προσπάθεια ή επειδή και ο ίδιος -όπως και ο ήρωας- γοητεύεται και αφήνεται να παρασυρθεί από τη μαγική ατμόσφαιρα του σανατορίου. 

Κορυφαίες στιγμές ανάγνωσης και απόλαυσης αποτελούν τα όσα μπορεί να διαβάσει κανείς στο "Μαγικό βουνό" σχετικά με το χρόνο. Ο Τόμας Μαν μάς το ξεκαθαρίζει από την αρχή: Ο αφηγητής δεν θα ξεμπερδέψει στο άψε-σβήσε με την ιστορία του Χανς. Οι επτά ημέρες μιας εβδομάδας δεν θα αρκέσουν, ούτε και επτά μήνες. Το καλύτερο είναι να μην του είναι ξεκάθαρο από πριν πόσος γήινος χρόνος θα περάσει ενόσω τον κρατά σαγηνεμένο. 


Ο αναγνώστης καταλαβαίνει πως η παραμονή του Χανς στο σανατόριο θα παραταθεί. Άλλωστε ο Γιοάχιμ τον προειδοποιεί: "Έχουν έναν τρόπο εδώ να διαχειρίζονται τον ανθρώπινο χρόνο -είναι απίστευτο. Γι' αυτούς τρεις βδομάδες είναι σαν μια μέρα. Θα δεις."

Οι υπόλοιποι τρόφιμοι, όπως και ο Γιοάχιμ, γνωρίζουν ότι ο Χανς πλανάται οικτρά όσο νομίζει πως η πραμονή του θα περιοριστεί σ' αυτές τις είκοσι μέρες: "Ήρθατε, λοιπόν, τελείως οικειοθελώς σ' εμάς τους ξεπεσμένους και θέλετε να μας προσφέρετε για λίγο καιρό τη χαρά της συντροφιάς σας. Πολύ ωραία. Και τι διάστημα σχεδιάσατε; Δεν ρωτώ με λεπτότητα. Αλλά θα ήθελα πραγματικά να εκπλαγώ ακούγοντας πόσο χρόνο επιβάλλει κανείς στον εαυτό του, όταν αποφασίζει ο ίδιος και όχι ο Ραδάμανθυς!" λέει ο Σεττεμπρίνι, που έχει καταλάβει πολύ καλά πως ο χρόνος στο μαγικό βουνό είναι αδύνατον να υπολογιστεί και θέλει να γελάσει βλέποντας πόσο έξω θα πέσει ο νέος και αφελής επισκέπτης. Μα τι λέω, στο μαγικό βουνό δεν υπάρχουν επισκέπτες. Όποιος έρχεται μένει. Μπορεί βέβαια να φύγει, αλλά θα επιστρέψει. 

Μα γιατί ο χρόνος κυλά διαφορετικά στο μαγικό βουνό; Γιατί μονάδα μέτρησής του δεν είναι το δευτερόλεπτο αλλά ο μήνας; Είναι απλό. Λόγω της επανάληψης. Ας σκεφτούμε μια σειρά ημερών που περνάμε άρρωστοι στο κρεβάτι. Τίποτα δε συμβαίνει, τίποτα δε μας απασχολεί, η ίδια μέρα διαρκώς επαναλαμβάνεται. Η μονοτονία αγγίζει την αιωνιότητα. Κι όμως, γυρνώντας πίσω μάς φαίνεται πως ήταν μόνο μια στιγμή. Αν εγκλωβίσουμε έναν άνθρωπο για μεγάλο χρονικό διάστημα σ' έναν κλειστό και σκοτεινό χώρο, όταν θα απεγκλωβιστεί και τον ρωτήσει κάποιος πόσο μεγάλο είναι το χρονικό διάστημα που πέρασε, είναι σίγουρο ότι θα μας απαντήσει κάτι πολύ μικρότερο σε διάρκεια από το πραγματικό. Ακόμη κι αν υπέφερε εκεί μέσα.

Έτσι και για τους ασθενείς του Μπέργκχοφ, τα πράγματα αποκτούν μια διάσταση διαφορετική. Και τι είναι αυτό που τελικά φέρνει ο χρόνος στον καθέναν απ' αυτούς; Την αλλαγή. Όσο Ο Χανς Κάστορπ παραμένει στο σανατόριο αλλάζει. Πρόκειται για μια μαγική διαδικασία ενηλικίωσης κατά της διάρκεια της οποίας θα γνωρίσει τον έρωτα, τη φιλοσοφία, την απώλεια: 

Τώρα είδε πως κάτω στα πεδινά είχε πολύ ανεπαρκείς γνώσεις, πως στην πραγματικότητα βρισκόταν σε αγαθή άγνοια - ενώ εδώ οι προσωπικές εμπειρίες, των οποίων το περιεχόμενο προσπαθήσαμε πολλές φορές να υπαινιχθούμε και οι οποίες σε ορισμένες στιγμές του αποσπούσαν το επιφώνημα "Θεέ μου!", ανέπτυσσαν μέσα του ικανότητες να αντιλαμβάνεται και να κατανοεί την όλο και πιο έντονη χροιά του ανήκουστου, του τυχοδιωκτικού και ακατανόμαστου, που έφερε το πράγμα γενικά και για τον καθένα ανάμεσα σ' αυτούς εδώ πάνω

Όσο περνάει ο καιρός στο Μπέργκχοφ ο Χανς Κάστορπ αρχίζει να αισθάνεται περιφρόνηση για όσους ζουν στα πεδινά. Για τους ανθρώπους του κάμπου, που δεν έχουν τη δυνατότητα να γευτούν τις δικές του εμπειρίες. Ο κόσμος χωρίζεται στον κόσμο των πάνω και τον κόσμο των κάτω.  Και τον κόσμο των πάνω δεν μπορεί να τον εγκαταλείψει. Άλλωστε ο αέρας στα ελβετικά βουνά δε λειτουργεί ευεργετικά μόνο κατά της ασθένειας, αλλά και για την ασθένεια. Την τρέφει, την κρατά ζωντανή και οι τρόφιμοι τρομάζουν να φανταστούν την ζωή τους μακριά της. Παράλληλα, τα πρόσωπα που γνωρίζει, πρόσωπα-σύμβολα, δρουν ευεργετικά στην αλλαγή που συντελείται στον ήρωα. Ο ουμανιστής Σεττεμπρίνι και ο Ιησουίτης Νάφτα αποτελούν δύο πλευρές του ίδιου νομίσματος, πολύ διαφορετικές η μια με την άλλη. Η ανταλλαγή απόψεων μεταξύ τους γίνεται με τη μορφή του "αγώνα λόγων": θεός και πάθος, φύση και πνεύμα, πόλεμος και ειρήνη, ύλη και Ιδέα, θρησκεία και Διαφωτισμός, Δύση και  Ανατολή. 

"Α, όχι, εγώ είμαι Ευρωπαίος, δυτικός. Το δικό σας σύστημα αξιών είναι σκέτη Ανατολή. Η Ανατολή απεχθάνεται τη δράση. Ο Λαοτσέ δίδασκε πως η απραξία είναι καλύτερη από κάθε τι ανάμεσα σε γη και ουρανό. Όταν όλοι οι άνθρωποι σταματήσουν να δρουν, έλεγε, τότε θα επικρατήσει πλήρης ηρεμία και ευτυχία επί γης. Αυτή είναι η συνουσία σας."
"Έτσι, ε; Και ο δυτικός μυστικισμός; Και ο ησυχασμός, στον οποίο ανήκει ο Φενελόν, που διδάσκει ότι κάθε πράξη είναι κι ένα λάθος, επειδή η επιθυμία να είναι δραστήριος προσβάλλει το Θεό που θέλει μόνο αυτός να δρα;"

Ο Χανς καλείται να απαντήσει σε όλα αυτά. Δεν υπάρχει δίλημμα, συναίσθημα, προβληματισμός που να μην κάνει την εμφάνισή στο "Μαγικό βουνό". Μέσα σε μια κατάσταση φαινομενικής αδράνειας, ιδρυματοποίησης, εγκλεισμού ο Χανς Κάστορπ βιώνει την πιο απόλυτη ελευθερία. 


Το έργο ξεκινά και τελειώνει με τη φωνή του αφηγητή ηχηρή να αναφέρεται στο μεγάλο πόλεμο, μετά από τον οποίο τίποτα δε θα είναι πια το ίδιο. Μας παίρνει απ' το χέρι και μας μεταφέρει σ' έναν τόπο όπου ακούγονται ουρλιαχτά, στεναγμοί, σάλπιγγες και τύμπανα. Ανάμεσα σε τουφέκια, βρομισμένες χλαίνες και μπότες ξαναβρίσκουμε τον Χανς Κάστορπ μαζί με άλλους νέους που νοσταλγούν τα σπίτια τους και τις μανάδες τους. Τον ξαναβρίσκουμε με τη ξιφολόγχη στο χέρι, λίγο πριν το εκρηκτικό βλήμα τον πάρει από μπροστά μας για πάντα. 

Έχε γεια Χανς Κάστορπ, αγαθόκαρδο βασανοπαίδι της ζωής! Η ιστορία σου τελείωσε. Την αφηγηθήκαμε ως το τέλος. Δεν κράτησε ούτε λίγο ούτε πολύ, ήταν μια ερμητική ιστορία. Την αφηγηθήκαμε χάριν της ιδίας, δεν ήσουν εσύ η αιτία, γιατί εσύ παραήσουν απλός. Τελικά όμως ήταν η δική σου ιστορία. Αφού σε εσένα συνέβη, έπρεπε το δίχως άλλο να το αξίζεις [...]
Τράβα στο καλό - είτε ζήσεις είτε πέσεις! Οι ελπίδες σου είναι λίγες. Αυτός ο άγριος χορός στον οποίο άφησες να σε τραβήξουν θα κρατήσει ακόμη κάμποσα αμαρτωλά χρονάκια και δεν θα βάζαμε μεγάλο στοίχημα πως θα γλιτώσεις. Ειλικρινά, αφήνουμε το ζήτημα ανοιχτό και δεν μας πολυνοιάζει. Περιπέτειες της σάρκας και του πνεύματος ανύψωσαν την απλοϊκότητά σου, σε άφησαν να επιζήσεις πνευματικά ό,τι δεν φαίνεται πως θα επιζήσει το κορμί σου. Ήρθαν στιγμές που μέσα από θάνατο και ασέλγεια της σάρκας ξεφύτρωσε μπρος στα μάτια σου, παραισθητικά και σαν να κυβερνούσες, ένα όνειρο αγάπης. Θα ξεφυτρώσει άραγε και από αυτή την παγκόσμια γιορτή του θανάτου, μέσα από την άγρια πυρκαγιά που πυρπολεί τον βροχερό βραδινό ουρανό τριγύρω, κάποτε η αγάπη;

Τόμας Μαν, Το μαγικό βουνό, Εξάντας, Αθήνα 1995

ΠΗΓΗ
Read More »

Μόμπι-Ντικ: Η σκιά της άσπρης φάλαινας



Το αριστούργημα του Χέρμαν Μέλβιλ δεν είναι απλώς η ιστορία του καπετάνιου Αχαάβ που γυρνάει στις θάλασσες για να σκοτώσει τη λευκή φάλαινα. Είναι το μεγάλο έπος της αμερικανικής λογοτεχνίας που στην καρδιά του περιέχει την αναμέτρηση του ανθρώπου με οτιδήποτε τον υπερβαίνει ή τον ξεπερνά

Το σύνηθες του κόσμου δεν αφορά αυτό το βιβλίο – ούτε καν η μάχη με το υπάρχον ή η καθημερινότητα. Όλη η διαδρομή, για την ακρίβεια το πελώριο ταξίδι που πραγματοποιεί ο καπετάνιος Αχαάβ από το Μανχάταν έως τις ταραγμένες ιαπωνικές θάλασσες, εκφράζει το θαύμα της δύναμης του ανθρώπου, του άνω θρώσκοντα, αυτού που γεννήθηκε για να μάχεται μέχρι τέλους οτιδήποτε τον υπερβαίνει και τον ξεπερνά. Η εμμονή με τη νίκη, για την ακρίβεια με τη νίκη του υπερβατικού, βρίσκεται στον πυρήνα του συγκλονιστικότερου βιβλίου της αμερικανικής λογοτεχνίας, Μόμπι-Ντικ ή η Φάλαινα του Χέρμαν Μέλβιλ (κυκλοφορεί στα ελληνικά σε αριστουργηματική μετάφραση Α.Κ. Χριστοδούλου από τις εκδόσεις Gutenberg και τη σειρά Orbis Literae/Editio Minor). Εν προκειμένω, δεν μιλάμε για την απλή εξιστόρηση του ταξιδιού του καπετάνιου Αχαάβ και την άνιση μάχη του με το θηρίο αλλά για ένα αδιαφιλονίκητο εγχείρημα στην πορεία της αυτογνωσίας: προκειμένου ο αναγνώστης να αντιληφθεί τι είναι αυτό που τον βασανίζει και τον ξεπερνά, τι σημαίνει υπάρχον και υπέρτατο είναι, ποιοι είναι οι βαθύτεροι σκοποί της ομορφιάς, της γαλήνης και της οδύνης αρκεί να ξεφυλλίσει τις σελίδες του. Θα ανακαλύψει πως η εσωτερική ματιά, βαθιά ριζωμένη στη σαλεμένη ψυχή του Αχαάβ –αφού, οτιδήποτε ξεπερνά τα ανθρώπινα, συνορεύει αναγκαστικά με την τρέλα–, πασχίζει να χωρέσει μέσα της έναν παράδοξο κόσμο που τρέφεται από το ανοίκειο (τη φάλαινα ή οποιαδήποτε μορφή μπορεί να πάρει αυτό). Όποιο όραμα ή εφιάλτης έχει κατά καιρούς θρέψει τη σκέψη του αναγνώστη, σίγουρα υπάρχει σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό στις μυρωδιές, στις θεωρητικές ενατενίσεις και στις περιγραφές του Μόμπι-Ντικ – από τους λεπτομερείς ορισμούς των πλασμάτων της φύσης έως τη σπαραξικάρδια βοή της οδύνης. Τα πάντα βρίσκονται στο μυαλό και στις άπειρες δυνατότητες της φανταστικής έκρηξης που συνειδητοποιεί σε κάθε της έκφραση με απόλυτη ακρίβεια ο Μέλβιλ. Ξέρει ότι βαδίζει πέρα από την απτή και απλή αντίληψη, πασχίζοντας να ορίσει την ακατάλυτη δύναμη της νόησης και της φαντασίας. Αυτό που φτιάχνει εμμονικά ο άνθρωπος με μόνο όπλο το όργανο του εγκεφάλου του, πέρα από τα στεγανά της φύσης και της ίδιας της πραγματικότητας, αυτό είναι που απασχολεί ως το μεδούλι του τον συγγραφέα: «Ο άνθρωπος που η έμμονη σκέψη του τον οδηγεί σε αυτό το σημείο μοιάζει με Προμηθέα. Ένας γύπας τρώει αυτή την καρδιά στον αιώνα. Τούτος ο γύπας είναι το πλάσμα ακριβώς που εκείνος γεννάει». Τα πάντα δημιουργεί η Φαντασία: την ασχήμια και την ομορφιά, την οριστική λύση αλλά και την αυτοκαταστροφή. «Ναι, όλα, ως και τα χρυσαφένια μάγουλα των κοριτσιών, όλα αυτά δεν είναι παρά έξυπνες απάτες, ιδιότητες που δεν υπάρχουν στην πραγματικότητα μέσα στα όντα, αλλά προέρχονται απλώς απ' έξω, με αποτέλεσμα όλη η θεοποιημένη Φύση να φτιασιδώνεται κυριολεκτικά σαν εταίρα και τα φτιασίδια της να μη σκεπάζουν παρά το οστεοφυλάκιο που κρύβει από μέσα: κι όταν προχωρήσουμε περισσότερο και δούμε πως το κρυφό καλλυντικό που δημιουργεί όλες τις αποχρώσεις της, εκείνη η μεγάλη πηγή, το φως, είναι αυτό καθαυτό άσπρο ή άχρωμο πάντα και πως, αν ενεργούσε πάνω στην ύλη, χωρίς να περνάει από κάτι ενδιάμεσο, θα έδινε σε όλα τα αντικείμενα, ακόμα και στις τουλίπες και τα τριαντάφυλλα, τη δική του άσπρη απόχρωση. Έχοντας όλα αυτά στο μυαλό μας, βλέπουμε πως το παράλυτο σύμπαν ξαπλώνει μπροστά μας έναν λεπρό και, σαν τους ξεροκέφαλους περιηγητές στη Λαπωνία, που αρνούνται να φορέσουν χρωματιστά γυαλιά, γυαλιά που δίνουν στα πράγματα ένα κάποιο χρώμα, έτσι ακριβώς και ο δυστυχής εκείνος, που δεν πιστεύει σε τίποτα, ατενίζει, τυφλός και αυτός, το τεράστιο άσπρο σάβανο που τυλίγει όλο το θέαμα γύρω του. Σύμβολο, λοιπόν, όλων αυτών των πραγμάτων ήταν η αλφοπρόσωπη φάλαινα. Ύστερα από όλα αυτά, αισθάνεσαι άραγε δέος μπροστά στο άγριο αυτό κυνήγι;» αναρωτιέται ρητορικά ο Μέλβιλ.   

"Το μόνο που μετράει είναι η «ταντάλεια», όπως την περιγράφει ο Μέλβιλ, παρουσία του εχθρού και η μνημειώδης μάχη μαζί του που μετατρέπει το μυθιστόρημα σε ένα ανυπέρβλητο έπος γραμμένο πάνω στα ταραγμένα κύματα. "

Και ναι, αισθάνεσαι δέος όχι μόνο για το κυνήγι αλλά για όλο το πλήθος των πληροφοριών, λογοτεχνικών επιρροών και ιστορικών/ανθρωπολογικών στοιχείων που χειρίζεται με τόση επιδεξιότητα ο συγγραφέας, ο οποίος μετατρέπει το έργο στο σημαντικότερο στον σύγχρονο κανόνα, καθώς κι έναν επαρκή λόγο για να οριστεί και να επαναπροσδιοριστεί ο όρος Μεγάλο ή Σπουδαίο Αμερικανικό Μυθιστόρημα (GAN). Σάμπως να μην περίσσεψε τίποτε από αυτό το μπαρόκ εγχείρημα που έδειξε τα απροσδιόριστα όρια της λογοτεχνίας: άπαντες έχουν έκτοτε να αναμετρηθούν αν όχι με την άσπρη φάλαινα, σίγουρα με τη λευκή σελίδα που τους υποδείκνυε το ατελεύτητο λογοτεχνικό μέγεθος του Μέλβιλ. Ορθώς ο κριτικός λογοτεχνίας και θεωρητικός Λόρενς Μπιούελ, στο πρόσφατο ανατρεπτικό του πόνημα με τη λευκή φάλαινα στο εξώφυλλο και με τον τίτλο Το όνειρο του Μεγάλου Αμερικανικού Μυθιστορήματος, γράφει πως «Ο Μόμπι-Ντικ δεν χρειάζεται πλέον καμία ανάλυση, καμία προάσπιση ή αναφορά», καθώς είναι το αυτεξούσιο μυθιστόρημα, το μέτρο όλων των αμερικανικών αφηγήσεων – και όχι μόνο. Ίσως αυτό να αιτιολογείται και με τον τρόπο που ο Μόμπι-Ντικ διαπέρασε το θεωρητικό, λογοτεχνικό και φιλοσοφικό corpus σε κάθε περίοδο και τάση: από τον Ντ.Χ. Λόρενς, ο οποίος ήταν και ο πρώτος που τόνισε τη σπουδαιότητα του υποτιμημένου μέχρι τότε αριστουργήματος του Μέλβιλ, έως τους Ντελέζ-Γκουαταρί, που επέλεξαν τη μορφή του Αχαάβ για να ξεκινήσουν το Τι είναι η φιλοσοφία; τους αλλά και τον δικό μας Ανδρέα Εμπειρίκο, που μνημόνευσε πολλαπλά τη σκιά της τεράστιας φάλαινας στους λιτούς, απέριττους στίχους του. Χιλιάδες, επίσης, τα διδακτορικά και οι παραπομπές στον συμβολισμό του Μόμπι-Ντικ: εύλογα αντιλαμβάνεται κανείς γιατί το δίδυμο Μπάαντερ-Μάινχοφ επικαλέστηκε το συγκεκριμένο έργο του Μέλβιλ για να μιλήσει για την ανοίκεια αναμέτρησή με τον δικό τους Λεβιάθαν. Δεν είναι, άλλωστε, ένα το τέρας που μας απειλεί –ή το απειλούμε;–, αλλά αποκτά τις μορφές που του αποδίδει η ανθρώπινη ιστορία. Πάντοτε η αναμέτρηση λάμβανε χώρα ανάμεσα σε έναν ανθρώπινο υπερήρωα και στο τέρας – μόνο το φαλαινοθηρικό σινάφι, επιμένει ο Μέλβιλ, διαθέτει ένα πλήθος μυθολογικών αναφορών, από τον Αϊ Γιώργη και τον Ηρακλή, μέχρι τον Περσέα αλλά και τον Ιωάννη Βισνού. Το τέρας σίγουρα δεν είναι αυτό που βλέπουμε αλλά αυτό που νομίζουμε ότι δεν θα νικήσουμε ποτέ: το τέρας ενίοτε φωλιάζει βαθιά στην ψυχή του υποτιθέμενα «καλού» και «ενάρετου» χριστιανού αλλά και του εκπροσώπου της ανώτερης τάξης. Απόδειξη ότι ο πιο καλοσυνάτος και ανθρώπινος χαρακτήρας του βιβλίου αποδεικνύεται ο Κουίκουεγκ, ένας νέγρος ειδωλολάτρης. Αυτός ο άπιστος όχι μόνο αποδεικνύεται ο πιο καλός φίλος του αφηγητή Ισμαήλ αλλά είναι κι αυτός που βγαίνει στην αγορά τα πρωινά για να πουλήσει ανθρώπινα κεφάλια και που καταλήγει από την αρχή κιόλας του βιβλίου να κοιμάται στο ίδιο κρεβάτι με τον αφηγητή! Εξαρχής, επομένως, είναι σαφές ότι ο Μόμπι-Ντικ εκδόθηκε το 1851 για να άρει όλες τις προκαταλήψεις, τόσο του αφηγητή όσο και του αναγνώστη: στο Πανδοχείο του Φυσητήρα με την υπέροχη ελαιογραφία με το μισοβυθισμένο πλοίο και την εξαγριωμένη φάλαινα ο Ισμαήλ θα κοιμηθεί και, εν τέλει, θα συνδεθεί ψυχικά με τον νέγρο ανθρωποφάγο, ο οποίος φαίνεται πολύ πιο ευγενής από οποιονδήποτε μετρημένο χριστιανό. Αν σήμερα μιλάμε για μειονότητες και bullying, καταλαβαίνουμε πόσο δύσκολο είναι να γράφει κανείς αυτές τις γραμμές προτού ακόμη εκδοθεί η Καλύβα του μπαρμπα-Θωμά, ενόσω οι νέγροι θεωρούνταν ακόμα κατώτερο είδος και η ομοφυλοφιλία ήταν απαγορευμένη. Δεν είναι να απορεί κανείς που ο Μόμπι-Ντικ αποτέλεσε κεντρικό αντικείμενο μελέτης των σπουδών φύλου με προφανείς ενδείξεις των ομοφυλοφιλικών διαθέσεων και επιθυμιών που ταλάνιζαν τον ίδιο τον συγγραφέα στον πραγματικό του βίο (πολλές είναι οι αναλύσεις για τη μύχια σχέση που είχε αναπτύξει με τον Ναθαναήλ Χόθορν, στον οποίο αφιερώνει και το βιβλίο). 

Μόμπι Ντικ, Εκδόσεις
Gutenberg,
Μτφρ.: Α. Κ. Χριστοδούλου, Εκδόσεις Gutenberg,
Σελίδες: 1.024 

Όλα αυτά, ωστόσο, δεν καταγράφονται στο πλαίσιο ενός κουτσομπολιού αλλά μιας πολύπλευρης προσέγγισης ενός έργου που περιπλέκει αρμονικά τα προσωπικά βιωματικά στοιχεία με τα εμμονικά διαβάσματα και τη μανία με τη γλώσσα: εδώ συνομιλούν αρμονικά οι θεωρητικές κατακτήσεις του συγγραφέα με τις πραγματικές του αναμνήσεις. Υπάρχει, εν προκειμένω, και η πηγή έμπνευσης που ήταν το πλοίο «Έσσεξ» που είχε βυθιστεί το 1820 από μια φάλαινα φυσητήρα και τον καπετάνιο του Τζορτζ Πόλαρντ Τζούνιορ, που λένε ότι ενέπνευσε τη μορφή του Αχαάβ. Ο Ισμαήλ, ο αφηγητής του Μόμπι-Ντικ, μένει εν τέλει ζωντανός για να αφηγηθεί τις περιπέτειες αυτού του σαλεμένου καπετάνιου με το φιλντισένιο πόδι, που δεν πτοείται ούτε από τις ατυχίες και τις φουρτούνες, ούτε όταν τα μέλη του πληρώματός του κείτονται νεκρά, ούτε όταν ο υποπλοίαρχος Στάρμπακ τον προειδοποιεί πως τα βαρέλια στο αμπάρι παρουσιάζουν διαρροή. Όλα τα σημάδια δείχνουν ότι ο Αχαάβ πρέπει να εγκαταλείψει τον αγώνα του και τα διαλυμένα φαλαινοθηρικά που βρίσκει στο διάβα του τον προειδοποιούν για το τι παθαίνει ακριβώς όποιος τα βάζει μέχρι τέλους με το τέρας. Τα μέλη του πληρώματος πεθαίνουν το ένα μετά το άλλο (άκρως συγκινητική η σκηνή του θανάτου του φίλου του Ισμαήλ, Κουίκουεγκ, και με το φέρετρό του να κατασκευάζεται από ξύλα φερμένα από τα αρχέγονα άλση των νησιών Λακαντέι), όταν όλα δείχνουν πως το «μαύρο νεκροσέντονο τύλιξε πάλι το Πίκουοντ και κάθε ψυχή πάνω στα καταστρώματά του». Αλλά ο καπετάνιος, απτόητος, ένας τρελός που δεν έχει πια επαφή με το σύμπαν, κρυώνει το καμάκι του στο αίμα των νεκρών του πληρώματος και συνεχίζει: «Όπως το αβασίλευτο πολικό αστέρι σε όλη τη διάρκεια της αρκτικής νύχτας, για έξι ολόκληρους μήνες διατηρεί το διαπεραστικό και σταθερό του φως που αποτελεί το κέντρο της, το ίδιο ακριβώς σταθερά ακτινοβολούσε και ο σκοπός που είχε βάλει ο Αχαάβ στο μόνιμο σκοτάδι της ψυχής του μελαγχολικού πληρώματος». Το μόνο που μετράει είναι η «ταντάλεια», όπως την περιγράφει ο Μέλβιλ, παρουσία του εχθρού και η μνημειώδης μάχη μαζί του που μετατρέπει το μυθιστόρημα σε ένα ανυπέρβλητο έπος γραμμένο πάνω στα ταραγμένα κύματα. Μεταφυσικός ο τρόπος που κατάφερε να περατώσει ο συγγραφέας το αριστούργημά του, ακόμη πιο ηρωικό το μεταφραστικό πόνημα που κατέθεσε ο Α.Κ. Χριστοδούλου, ο οποίος ομολογεί πως απέδωσε το έργο έχοντας στην καρδιά μπηγμένα δυο καρφιά: το καρφί της ακρίβειας και το καρφί της (μουσικής) πλαστικότητας που κρύβει –σαν πειρασμό και χρέωση– ο ελληνικός προφορικός λόγος. Διαβάζοντας αυτήν τη μετάφραση ο Έλληνας ποιητής, μακάρι να τραγουδήσει όπως τραγούδησε μεταφράζοντας το βιβλίο ο μεταφραστής. Κι έχει δίκιο ο Χριστοδούλου: αν αντίκριζε κανείς τον Μέλβιλ στον παράδεισο, θα τον έβρισκε σίγουρα κάπου χαμένο στην αγκαλιά του Ομήρου. 

ΠΗΓΗ
Read More »

Ποιήματα από τον συγγραφέα, Τζ. Ρ. Ρ. Τόλκιν.


Μεταφράζει ο Αναστάσιος Δρακόπουλος

Στην παρούσα μεταφραστική δουλειά γίνεται μια μερική, και ίσως μεροληπτική, προσπάθεια να συνυπάρξουν αποσπάσματα από το ποιητικό έργο τριών εκ των μεγαλυτέρων εκπροσώπων της λογοτεχνίας του φανταστικού. Έργο που μπορεί να μην είναι ιδιαίτερα γνωστό, είτε γιατί οι αναγνώστες στοχεύουν στα πεζά πονήματα αυτών των συγγραφέων, είτε γιατί δεν χαίρει της απαραίτητης μεταφραστικής προσοχής και προώθησης ή γιατί θεωρείται από πολλούς παρωχημένο.
Αρχικά, παρουσιάζονται κάποια ποιήματα του Τζ. Ρ. Ρ. Τόλκιν, πατέρα της σύγχρονης επικής λογοτεχνίας. Όλα τα ποιήματα του Τόλκιν αναφέρονται στον κόσμο της Μέσης Γης και κατ’ επέκταση της Άρντα. Μέσα από αυτά –όπως συμβαίνει με ολόκληρο το έργο του– ο συγγραφέας προσπαθεί να διδάξει τον τρόπο με τον οποίο μπορούν να ξεπεραστούν οι αντιξοότητες, οι φόβοι και ο πόνος που πηγάζει από τα ίδια τα σωθικά της ανθρωπότητας. Έχοντας ζήσει και τους δύο Παγκόσμιους Πολέμους (τον πρώτο, μάλιστα, από το καυτό μέτωπο) ξέρει πως η ελπίδα και ο αγώνας, όταν οι αγωνιστές παραμένουν ενωμένοι και αφοσιωμένοι σε έναν σκοπό, είναι δυνατόν να αποτελέσουν διέξοδο και σωτηρία στους χαλεπούς καιρούς. Έτσι  –επηρεασμένος και από τον καθολικισμό–, ολοκληρώνει πολλά ποιήματά του με την πίστη ότι καλύτερες μέρες έπονται.
Οι Λόβκραφτ και Πόε, από την άλλη μεριά, διαφέρουν αρκετά από τον Τόλκιν. Άνθρωποι φτωχοί, νευρωτικοί, παραγκωνισμένοι από την κοινωνία, είναι γεμάτοι πόνο –τον οποίο συνήθως προκαλούν οι ίδιοι στον εαυτό τους– και φόβο. Αυτός ο φόβος, που πολλές φορές εκδηλώνεται παίρνοντας σάρκα και οστά σε όνειρα και οράματα, μετουσιώνεται σε δημιουργικότητα. Τα ποιήματά τους είναι αρκετά πιο γνωστά (ειδικά ο Πόε θεωρείται μεγάλη επιρροή στον συμβολισμό και την αμερικανική λογοτεχνία γενικότερα), αλλά όλοι οι οπαδοί της φαντασίας τούς γνωρίζουν κυρίως ως θεμελιωτές των ιστοριών τρόμου και των αστυνομικών θρίλερ αντίστοιχα. Στα ποιήματά τους, η δημιουργική τους ευφυΐα πάνω σε εναλλακτικές, σκοτεινές πραγματικότητες γίνεται καθόλα ορατή. Ίσως μέσα στην εξομολόγηση του τρόμου και της απόγνωσης εδράζεται η λύτρωση του δημιουργού από τα πιο σκοτεινά και νοτερά σοκάκια της ανθρώπινης φύσης. 

Δεν γυαλίζει ό,τι είναι χρυσό
Δε γυαλίζει ό,τι είναι χρυσό,
δεν είναι όσοι αναζητούν χαμένοι·
το παλιό και σθεναρό δε γνωρίζει μαρασμό,
οι ρίζες οι βαθιές δε γλείφονται απ’ τα ψύχη.
Απ’ την τέφρα μια φωτιά θ’ αφυπνιστεί,
ένα φως απ’ τις σκιές θ’ αναβλύσει·
αναγεννημένη η λεπίδα που ‘χε κερματιστεί
κι ο δίχως στέμμα πάλι βασιλιάς θα ζήσει.Τ' άλση όλα αποτυγχάνουν

Ω! Περάτες της σκιώδους χώρας,
μην απελπίζεστε! Γιατί αν και στέκουν σκοτεινά,
όλα τ’ άλση εκεί θα τελειώσουν
κι ο ήλιος ορθάνοιχτος θα ιδωθεί:
ο ήλιος δύων, ο ήλιος ανατέλλων,
το τέλος της ημέρας κ’ η αρχή.
Απ’ Ανατολή ως Δύση, τ’ άλση όλα αποτυγχάνουν.

Όλοι εσείς οι χαρούμενοι

Τραγουδήστε όλοι εσείς οι χαρούμενοι,
τραγουδήστε όλοι μαζί!
Ο αγέρας στη δενδροκορφή, ο αγέρας και στο ρείκι·
τ’ άστρα ανθίζουν, το φεγγάρι λουλουδάκι,
υπέρλαμπρα τα παράθυρα της νυκτός στο δικό της το πυργάκι.

Χορέψτε όλοι εσείς οι χαρούμενοι,
χορέψτε όλοι μαζί!
Το γρασίδι απαλό, είθε και το περπάτημα πάνω σα φτερό!
Ο ποταμός είν’ ασημένιος κ’ οι σκιές υποχωρούσες·
χαρούμενος ο χρόνος του Μαγιού, χαρούμενη κ’ η συνάθροισή μας.

Μη στενάζετε κανένα μαρασμό,
μέχρι του πρωινού τον αγέρα!
Φεγγάρι πέσε! Σκοτεινή ας γίνει η γης!
Σιωπή! Σιωπή! Βαλανιδιά, στάχυ κι αγκάθι!
Σιωπή έφερε το νερό, μέχρι της αυγής τον ερχομό!

Αθέλας

Όταν η μαύρη πνοή φυσά
κ’ η σκιά του θανάτου απλώνει,
έλ’ αθέλας! έλ’ αθέλας!
Ζωή εις τους νεκρούς,
στο χέρι του ρήγα κείται!

Το τραγούδι του Γκάνταλφ για τον Λόριεν

Στο Ντοΐμορντεν, στο Λόριεν,
όπου πόδια ανθρώπου ελάχιστα πατήσαν,
λίγα μάτια θνητά το φως ατενίσαν,
που κείται πάντα ‘κει, εκτενές και λαμπερό.
Γκαλάντριελ! Γκαλάντριελ!
Πεντακάθαρο το νερό του πηγαδιού σου·
ολόλευκα τ’ άστρα στη λευκή παλάμη σου·
αμόλυντα κι άσπιλα τα φύλλα κ’ η γης
στο Ντοΐμορντεν, στο Λόριεν,
πιο υψηλά απ’ των θνητών τις σκέψεις.

Γκιλ-Γκάλαντ

Ο Γκιλ-γκάλαντ ήταν ξωτικο-βασιλιάς
γι’ αυτόν οι αρπιστές λυπημένοι αρπίζουν:
του τελευταίου που το βασίλειο δίκαιο ήταν
και λεύτερο συνάμα
μεταξύ ψηλών βουνών και της τρανής θαλάσσης.Μακριά η σπάθα του, κοφτερή η δικιά του λόγχη.
Λαμπερή η περικεφαλαία του, απ’ απόσταση βλεπόταν.
Τ’ αμέτρητ’ άστρα, το ουράνιο λειβάδι
στην ασημένια ασπίδα τού Γκιλ-γκάλαντ καθρεφτιζόταν.
Αλλά πάει καιρός που ίππευσε γι’ αλλού,
κανείς πού κατοικεί δεν ξέρει.
Γιατί σ’ έρεβος τ’ άστρο του βυθίστηκε·
στης Μόρντορ τη γη, των σκιών πεδιάδα.

Ο Βασιλεύς

Ο βασιλεύς κάτ’ απ’ τα βουνά,
ο βασιλεύς της σφυρηλατημένης πέτρας,
ο άρχων των χρυσών κρουνών,
θα ‘ρθει από μόνος!

Το στέμμα θα κρατά ψηλά,
την άρπα του πάλι θα κουρδίσει,
οι αίθουσες του θ’ αντηχήσουν χρυσαφένιες,
με τραγούδια λαχτάρας ξανατραγουδημένα.

Τα δάση θα χαιρετίσουν τα βουνά,
καθώς οι πόες απ’ τον ήλιο κάτω·
στις πηγές θα ρέει ο πλούτος του,
οι ποταμοί χρυσοί θα επιταχύνουν.

Τα ρυάκια μέσ’ στην καλή χαρά,
οι λίμνες λαμπερές, πυρφόρες,
η λύπη κι ο πόνος θα χαθούν,
την επιστροφή του βουνίσιου βασιλιά
μόλις δουν!

Ελεγείο για τον Έορλ τον νεαρό

Πού είναι τώρα τ’ άλογο κι ο αναβάτης; Πού είναι το βούκινο που ηχούσε;
Πού είναι η περικεφαλαία κ’ η μακριά πανοπλία, τα λαμπερά μαλλιά π’ ανέμιζαν;
Πού είναι το χέρι καθώς τη χορδή της άρπας άγγιζε
κ’ η κόκκινη φωτιά με το λαμπερό της θάλπος;
Πέρασαν σαν τη βροχή απ’ το βουνό, σαν τον αγέρα απ’ το λιβάδι·
οι μέρες κατακρημνίστηκαν στη Δύση, πίσω απ’ τους λόφους, στη σκιά.
Ποιος όλον τον καπνό απ’ τα νεκρά, φλεγόμενα δάση θα μαζέψει
ή θα περιμένει τη ροή του χρόνου απ’ τη Θάλασσα να επιστρέψει;Εποχές
Στο λιβάδι των ιτιών περπάτησα την άνοιξη.
Ω! Η θέα κ’ η ευωδία της άνοιξης στο Νανταράσιον!
Και τότε είπα πως ήταν υπέροχα.
Περιπλανήθηκα το καλοκαίρι στο δάσος των πτελέων της Οσίριαντ.
Ω! Το φως κ’ η μουσική του καλοκαιριού δίπλα απ’ τους επτά ποταμούς του Όσιρ!
Και τότε σκέφτηκα πως ήταν ό,τι καλύτερο.
Στις οξιές του Νέλντορεθ έφτασα το φθινόπωρο.
Ω! Το χρυσό, το κόκκινο και ο στεναγμός των φύλλων
το φθινόπωρο στη Τορ-να-νέλντορ!
Και ήταν παραπάνω απ’ ό,τι ποτέ ‘πεθύμησα.
Στα πεύκα των υψιπέδων του Ντορθόνιον αναρριχήθηκα τον χειμώνα.
Ω! Ο άνεμος, η λευκότητα και τα μαύρα κλαδιά του χειμώνα στο Όροντ-να-Θον!
Η φωνή μου εξυψώθηκε και τραγούδησε στα ουράνια.
Τώρα, όλοι αυτοί οι τόποι βυθισμένοι κάτω απ’ το κύμα,
και περπατώ στην Αμπάρονα, στην Τορεμόρνα, στην Αλνταλόμε,
στη δικιά μου γη, στην επικράτεια του Φάνγκορν,
όπου οι ρίζες είναι μακριές,
και τα χρόνια κείτονται βαρύτερα από φύλλα,
στην Τορεμορνάλομε.

Ωδή στον Ντούριν

Όταν ο κόσμος ήταν νέος και τα βουνά θαλερά,
κανένα στίγμα δε φαινόταν στο Φεγγάρι,
μήτε λέξεις στο ρυάκι ή στην πέτρα,
όταν ο Ντούριν ξύπνησε κι άρχισε να βαδίζει.
Ονόμασε τους ανώνυμους λόφους και τις κοιλάδες·
ήπιε από πηγάδια που κανείς δεν είχε γευτεί·
σταμάτησε και κοίταξε στο Μίρορμερ,
όπου είδε ένα στέμμα άστρων
–σα να ‘ταν από πετράδια συνυφασμένα μ’ ασημένια κλωστή–,
πάνω απ’ το κεφάλι του στη σκιά.
Ο κόσμος ήταν δίκαιος, τα βουνά ψηλά,
τις Πρεσβύτερες Ημέρες πριν την πτώση
των μεγάλων βασιλέων  της Νάργκοθροντ
και Γκόντολιν, που τώρα έχουν περάσει μακριά,
πέρα απ’ τη Θάλασσα  στη Δύση.
Ο κόσμος ήταν δίκαιος, λοιπόν, την εποχή του Ντούριν.Βασιλέας ήταν σε σκαλισμένο θρόνο,
σε πέτρινες αίθουσες με πολλούς πυλώνες,
μ’ επαργυρωμένα πατώματα κ’ επιχρυσωμένες οροφές,
με ρούνους δύναμης στις πύλες.
Το φως του ήλιου, των άστρων και του φεγγαριού
σε πελεκημένους από κρύσταλλο φανούς έλαμπε,
δίχως να σκιάζεται από σύγνεφο ή της νυκτός σκιές.
Εκεί στεκόταν, πάντα δίκαιο κι ολόλαμπρο.
Εκεί το σφυρί χτυπούσε τ’ αμόνι,
εκεί το κοπίδι έσκιζε κι ο χαράκτης χάραζε·
εκεί σφυρηλατούσαν τη λεπίδα κ’ έδεναν τη λαβή·
ο ανθρακωρύχος έσκαβε κι ο αρχιτέκτων έχτιζε·
εκεί το βηρύλλιο, η πέρλα και τ’ ωχρό οπάλιο
μαζί με τ’ ατσάλι κατεργάζονταν σα να ‘ταν λέπια ψαριού.
Η ασπίδα κι ο θώρακας, το τσεκούρι και το σπαθί,
οι αστραφτερές λόγχες στοιβάζονταν σα θησαυρός.
Ακούραστος τότε ο λαός του Ντούριν·
κάτω απ’ το βουνό η μουσική ξενυχτούσε:
οι αρπιστές άρπιζαν, οι ραψωδοί τραγουδούσαν
και στις πύλες οι τρομπέτες ηχούσαν.

Τώρα, ο κόσμος είναι γκρίζος, τα βουνά γερασμένα,
η φωτιά του σιδηρουργείου σποδός·
μήτε άρπα ηχεί, μήτε κι ο πέλεκυς:
το σκοτάδι εδράζεται στις αίθουσες του Ντούριν·
μια σκιά πάνω απ’ τον τάφο του,
στη Μόρια, στη γέφυρα του Κάζαντ-ντουμ.
Μα ακόμα τα βυθισμένα άστρα εμφανίζονται
στο μαύρο και δίχως θόρυβο Μίρορμερ·
εκεί κείται το στέμμα του, στα βαθειά νερά,
μέχρι ο Ντούριν απ’ τον ύπνο να σηκωθεί ξανά.

ΠΗΓΗ
Read More »

Τα μηνύματα του Τολστόϊ, του Τόλκιν και του Ομήρου για τον πόλεμο, μέσα από τα έργα τους.


Ο πόλεμος, είναι από μόνος του ένα έγκλημα της ανθρωπότητας. Τα αίτιά του, δεν είναι της παρούσης να αναλυθούν. Δυστυχώς όμως, παραμένει μια αιματηρή διέξοδος της λύσης των διαφορών μεταξύ των κρατών. Η λογοτεχνία, δε θα μπορούσε να μείνει ανεπηρέαστη και ασυγκίνητη από τους πολέμους. Αριστουργήματα της πένας που σήμερα απολαμβάνουμε, έχουν γραφτεί έχοντας ως έμπνευση τον πόλεμο, τις αρετές που επιδεικνύουν οι άνθρωποι σε αυτόν, αλλά και την ίδια του τη φρίκη.

Πόλεμος και Ειρήνη, Λέοντας Τολστόϊ


Αν η λογοτεχνία έρθει στην ίδια πρόταση με τον πόλεμο, τότε ο πρώτος συνειρμός αφορά το μεγαλειώδες αυτό αριστούργημα. To έργο αυτό πραγματεύεται μια εποχή που αποδείχθηκε –μετέπειτα- πολύ κρίσιμη για την εξέλιξη της Ευρώπης. Οι Ναπολεόντιοι Πόλεμοι, χρησιμοποιούνται από τον Λέοντα Τολστόϊ, όχι για να εξιστορηθούν, αλλά για να αποδειχθούν διαχρονικά στοιχεία της ανθρώπινης φύσης. Σε αυτό το έργο, ο Λέοντας Τολστόϊ, μας θυμίζει τον Θουκυδίδη και τον Πελοποννησιακό Πόλεμο, στον οποίο παρακαλεί τον αναγνώστη να δώσει προσοχή γιατί ό,τι έγραφε, θα το άφηνε ως «κτήμα ες αει», δηλαδή, πως ό,τι έγινε, θα γίνεται πάντα, με άλλα μέσα ίσως. Ανάγκη και ελευθερία και η σχέση τους με την εξουσία και την ωμή δύναμη, αποκαλύπτουν μέσα από αυτό το αριστούργημα πως ο άνθρωπος πολλές φορές αγαπά το καλό αλλά ρέπει προς το κακό.

Άρχοντας των Δαχτυλιδιών, Τζ. Ρ. Τόλκιν


Η ταινία που έκανε μικρούς και μεγάλους να μπουν σε έναν άλλον, συναρπαστικό κόσμο, είχε τη βάση της στο βιβλίο του Τόλκιν. Αυτό το βιβλίο, δεν είναι τίποτε άλλο από ένα τέλειο έργο που μεταφέρει την ουσία του πολέμου. Γραμμένο ανάμεσα σε οδυνηρά έτη για την Ευρώπη και τον κόσμο, (1937-1949) ο Τόλκιν υπονοεί ως Μόρντορ τη ναζιστική Γερμανία που επιθυμεί να κατακτήσει την Ευρώπη και όλους του συμμάχους του Φρόντο που έχει υπό την ευθύνη του την προστασία των Δαχτυλιδιών, τους μεταφέρει ως τους συμμάχους που αντιστάθηκαν και τελικά επικράτησαν. Η τριλογία του Τόλκιν, έχει γραφεί με παιδικό τρόπο έτσι ώστε μια παιδική ψυχή να μπορέσει να καταλάβει πώς γίνονται οι πόλεμοι και ταυτόχρονα, ένας ενήλικας να μπορέσει να αποσυμβολίσει τους λόγους που συμβαίνουν οι πόλεμοι. Ο Φρόντο, μόλις στο τέλος της ιστορίας γίνεται ένας «ήρωας» όπως τον έχουμε στο μυαλό μας. Μέχρι τη στιγμή που συνειδητοποιεί πως τα Δαχτυλίδια και η ειρήνη έχουν έρθει ως πεπρωμένο πάνω του, είναι ένας άνθρωπος που διστάζει και αναρωτιέται γιατί είναι εκείνος που πρέπει να συμμετάσχει σε όλο αυτό. Η ταπεινοφροσύνη και η αγνότητα, είναι στον Τόλκιν αυτό που μπορεί να γίνει το αντίδοτο της μανίας καταστροφής.

Ομήρου, Ιλιάδα


Είναι το μεγαλειώδες έργο που ολόκληρος Μέγας Αλέξανδρος διάβαζε καθημερινά. Πρόκειται για ένα μεγαλειώδες έπος το οποίο εξιστορεί τα ανθρώπινα πάθη και πως αυτά ξεκινούν από την ψυχή και τελικά καταλήγουν στο να εξελίσσονται σε πολέμους. Πέραν από την εξιστόρηση του Τρωϊκού Πολέμου, ο Όμηρος περιγράφει σε όλο το μήκος και το πλάτος του περιεχομένου του έπους, την ανθρώπινη αλαζονεία και την απληστία που είναι στην ουσία τα πάθη που οδηγούν τους ανθρώπους σε οριστική ρήξη και εχθροπραξίες. Η Νέμεσις έρχεται ως τιμωρία που τελικά δεν μπορεί να αλλάξει τους χαρακτήρες που υπέπεσαν στα ολέθρια πάθη, όμως μένει σαν κληρονομιά στους επόμενους…

ΠΗΓΗ
Read More »

Να ξυπνάς από το όνειρο. Νίτσε: – Σκέψεις για τις ηθικές προλήψεις



Γίνεται κανείς ηθικός - όχι επειδή είναι ηθικός! Η υποτα­γή στην ηθική μπορεί να είναι δουλοπρεπής, ή ματαιόδοξη πράξη απελπισίας όπως η υποταγή σε ένα μονάρχη: αυτή καθεαυτή δεν έχει τίποτα ηθικό.

Οι μεταβολές στην ηθική. Μια διαρκής επεξεργασία μετα­βολής συντελείται στην ηθική, - τα εγκλήματα με ευτυχή έκβαση είναι η αιτία (λογαριάζω για παράδειγμα ότι εκεί ανή­κουν όλες οι καινοτομίες των ηθικών κρίσεων). 

Σε τι είμαστε όλοι παρόλογοι. Συνεχίζουμε πάντα να βγά­ζουμε συμπεράσματα από κρίσεις που θεωρούμε ως λαθεμέ­νες, από θεωρίες στις οποίες δεν πιστεύουμε πια, - με τα αισθήματά μας.

Να ξυπνάς από το όνειρο. Υπήρχαν ευγενείς και σοφοί άνθρωποι που πίστευαν άλλοτε στην αρμονία των σφαιρών: «υπάρχουν ακόμη ευγενικοί και σοφοί άνθρωποι που πιστεύουν στην ηθική σημασία της ύπαρξης». Αλλά βλέπουμε να έρ­χεται η μέρα που τα αυτιά τους δεν θα ακούν πια αυτή την αρμονία. Θα ξυπνήσουν και θα αντιληφθούν ότι το αυτί τους ονει­ρευόταν. 

Άξιο για σκέψη. Το να δεχόμαστε μια πίστη απλά και μόνο επειδή είναι έθιμο να τη δεχόμαστε - δεν θα σήμαινε ότι είμαστε κακόπιστοι, δειλοί, νωθροί! - Τότε, η κακοπιστία, η δειλία, η τεμπελιά θα ήταν οι προϋποθέσεις της ηθικότητας; 

Οι αρχαιότερες ηθικές κρίσεις. Ποια είναι λοιπόν η στάση μας απέναντι στις ενέργειες του πλησίον μας; - Πριν απ’ όλα, εξετάζουμε τι προκύπτει για μας απ’ αυτές τις πράξεις, - τις κρίνουμε μόνο κάτω απ’ αυτό το πρίσμα. Αυτής της επενέργειας είμαστε η αιτία, και αυτή θεωρούμε ως σκοπό της πράξης - και τελικά του αποδίνουμε τέτοιες προθέσεις ως μόνιμη ιδιό­τητα και στο εξής τον ονομάζουμε για παράδειγμα, «επικίνδυ­νο άνθρωπο». Τριπλό λάθος! Τριπλή περιφρόνηση, πανάρχαια όπως ο κόσμος! Ίσως αυτή η κληρονομιά μας έρχεται από τα ζώα και από την κάθε ηθική σ’ αυτά τα τρομερά μικρά συμπε­ράσματα: «Αυτό που βλάπτει εμένα είναι κάτι κακό (καθεαυτό επιζήμιο). Αυτό που είναι ωφέλιμο για μένα είναι καλό (ευεργε­τικό και ωφέλιμο). Αυτό που με βλάπτει μια ή περισσότε­ρες φορές μου είναι εχθρικό καθεαυτό. Αυτό που μου είναι ωφέλιμο μία ή περισσότερες φορές είναι για μένα ευνοϊκό καθεαυτό». Ο pudenda origo! Αυτό τάχα δεν σημαίνει ότι: Πρέπει να ερμηνεύουμε τις αξιοθρήνητες, τυχάρπαστες και περιστασιακές σχέσεις που μπορεί να έχει ένας άλλος με εμάς, σα να ήταν αυτές οι σχέσεις η ουσία και το θεμέλιο της ύπαρξής του, και να ισχυριζόμαστε ότι αυτός απέναντι σε όλο τον κόσμο και απέναντι στον ίδιο τον εαυτό του δεν είναι ικανός παρά μόνο για σχέσεις όμοιες μ’ αυτές που είχαμε μαζί του μια ή περισσό­τερες φορές; Και μήπως, πίσω απ’ αυτή την αληθινή τρέλα δεν υπάρχει η πιο αναιδής υστεροβολία: να πιστεύουμε ότι πρέπει να είμαστε εμείς οι ίδιοι η αρχή του καλού εφόσον το καλό και το κακό καθορίζονται σύμφωνα με μας;


Υπάρχουν δυο είδη αρνητών της ηθικότητας. «Να αρνείσαι την ηθικότητα» - αυτό μπορεί να σημαίνει πριν απ’ όλα: να αρνείσαι ότι τα ηθικά κίνητρα που προφασίζονται οι άνθρωποι τους ώθησαν πραγματικά στις ενέργειές τους, - αυτό λοιπόν ισοδυναμεί με τον ισχυρισμό πως η ηθικότητα είναι μόνο υπό­θεση λέξεων και πως ανήκει στις χονδροειδείς ή και στις λε­πτές απάτες (μα προπάντων στην αυταπάτη) των ανθρώπων, και ίσως περισσότερο των ανθρώπων που είναι περιβόητοι για την αρετή τους. Στη συνέχεια: μπορεί να σημαίνει να αρνείσαι ότι οι ηθικές κρίσεις βασίζονται σε αλήθειες. Παραδέχονται λοιπόν ότι αυτές οι κρίσεις είναι αληθινά τα κίνητρα των ενερ­γειών, αλλά ότι είναι πλάνες, αιτία όλων των ηθικών κρίσεων που παρακινούν τους ανθρώπους στις ηθικές τους ενέργειες. Αυτή η τελευταία άποψη είναι δική μου. Ωστόσο, δεν αρνούμαι ότι σε άπειρες περιπτώσεις, μια διακριτική δυσπιστία του εί­δους της πρώτης είναι δικαιολογημένη και οπωσδήποτε, έχει μεγάλη γενική χρησιμότητα. Αρνούμαι λοιπόν την ηθικότητα όπως αρνούμαι ότι υπάρχουν αλχημιστές που πίστεψαν σ’ αυ­τές τις υποθέσεις και που βασίστηκαν σ’ αυτές. Αρνούμαι επί­σης την ηθικότητα: όχι επειδή υπάρχουν αναρίθμητοι άνθρω­ποι που αισθάνονται ανήθικοι, αλλά επειδή υπάρχει στην πραγματικότητα ένας λόγος για να αισθάνονται έτσι. .... Πρέπει να αλλάξουμε τον τρόπο μας να βλέπουμε τα πράγμα­τα -να αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο αισθανόμαστε τα πράγματα.

Οι εκτιμήσεις μας. Όλες οι πράξεις μας συνδέονται με αξιολογήσεις. Όλες οι αξιολογήσεις είναι είτε προσωπικά δικές μας, είτε επίκτητες. - Αυτές οι τελευταίες είναι κατά πολύ περισσότερες. Γιατί τις υιοθετούμε; Από φόβο: δηλαδή η σύνεσή μας μας συμβουλεύει να δείχνουμε ότι τις θεωρούμε δικές μας - και συνηθίζουμε σ’ αυτή την ιδέα, έτσι ώστε στο τέ­λος να γίνει η δεύτερη φύση μας. Το να έχουμε μια προσωπική εκτίμηση αξιών: δεν σημαίνει ότι μετρούμε ένα πράγμα ανάλο­γα με την ευχαρίστηση ή τη δυσαρέσκεια που μας προκαλεί, σε μας και σε κανέναν άλλο, - αλλά εδώ έχουμε κάτι εξαιρετι­κά σπάνιο! Τάχα όμως, πρέπει τουλάχιστον η αξιολόγησή μας για ένα άλλο πρόσωπο, που μας ωθεί να τη χρησιμοποιήσου­με, στις περισσότερες περιπτώσεις, να προέρχεται από μας και να είναι το δικό μας προσδιοριστικό κίνητρο; Ναι, αλλά αυ­τούς τους προσδιορισμούς τους δημιουργούμε από τα παιδι­κά μας χρόνια και σπάνια αλλάζουμε γνώμη γι’ αυτούς. Τις πε­ρισσότερες φορές παραμένουμε σε όλη μας τη ζωή προσκολλημένοι στις παιδικές μας κρίσεις που έχουμε συνηθίσει, κι αυ­τό με τον τρόπο που κρίνουμε τους πλησίον μας (το πνεύμα τους, το αξίωμά τους, την ηθικότητά τους, τον χαρακτήρα τους, ό,τι αξιέπαινο ή αξιοκατάκριτο έχουν) σεβόμενοι τις εκτι­μήσεις τους.


Ο φαινομενικός εγωισμός. Η πλειοψηφία των ανθρώπων ότι κι αν πιστεύουν και λένε για τον «εγωισμό» τους, δεν κά­νουν τίποτα σ’ όλη τη ζωή τους για το εγώ τους, αλλά για το φάντασμα του εγώ τους που έχει σχηματιστεί γι’ αυτούς μέσα στο πνεύμα του περιβάλλοντος τους πριν τους κοινοποιηθεί. Κατά συνέπεια, ζουν όλοι μέσα σε μια νεφέλη από απρόσωπες ή μισοπρόσωπες γνώμες, και από αυθαίρετες και κατά κάποιο φανταστικές αξιολογήσεις, ο ένας σε σχέση με τον άλλο, και επομένως από πνεύμα σε πνεύμα: είναι ένα μοναδικός κόσμος φαντασμάτων που ξέρει να δίνει μια εικόνα τόσο γαλήνια! Αυ­τή καταχνιά από γνώμες και συνήθειες αναπτύσσεται και ζει σχεδόν ανεξάρτητα από τους ανθρώπους που περικαλύπτει. Σ’ αυτή βρίσκεται η αχώριστη δυσαναλογία από τις γενικές κρίσεις για τους ανθρώπους - όλοι αυτοί που είναι άγνωστοι μεταξύ τους πιστεύουν σ’ αυτή την αναιμική και αφηρημένη λέξη «άνθρωπος», δηλαδή σε ένα μύθο. Και κάθε αλλαγή που επιχειρείται σ’ αυτή την αφηρημένη έννοια από τις μεμονωμέ­νες ισχυρές κρίσεις (όπως εκείνες των ηγεμόνων και των φιλο­σόφων) προκαλεί ένα ασυνήθιστο και παράλογο αποτέλεσμα στη μεγάλη πλειοψηφία. - Όλα αυτά επειδή κάθε άτομο αυτής της πλειοψηφίας δεν μπορεί να αντιτάξει ένα αληθινό εγώ, που του είναι προσιτό και που το έχει εμβαθύνει, στην καθολι­κή ωχρή πλαστικότητα, που θα κατάστρεφε μ’ αυτό τον τρόπο.

Ενάντια στο ορισμό των ηθικών σκοπών. Απ’ όλες τις πλευρές, ακούμε τώρα να λένε ότι ο σκοπός της ηθικής είναι κατά κάποιο τρόπο η διατήρηση και η πρόοδος της ανθρωπότητας. Αλλά αυτό σημαίνει να θέλουμε μια συνταγή και τίποτα περισσότερο. Διατήρηση για ποιο πράγμα; Θα έπρεπε να ρωτήσουμε πριν απ’όλα, πρόοδο προς τα πού; - Μέσα στη συνταγή δεν παράλειψαν το ουσιώδες: την απάντηση σ’ αυτό το «για ποιο πράγμα» και «προς τα πού»; Τι προκύπτει λοιπόν για την θεωρία των καθηκόντων του ανθρώπου που δεν έχει καθοριστεί ήδη, δίχως να μιλούμε γι’ αυτό και δίχως να το σκε­φτόμαστε; Μπορούμε να μάθουμε αρκετά απ’ αυτή αν πρέπει να αποβλέπουμε στην ιδέα να παρατείνουμε όσο γίνεται την ύπαρξη της ανθρωπότητας, ή να απομακρύνουμε την ανθρω­πότητα όσο μπορούμε από τη ζωώδη της κατάσταση; Πόσο διαφορετικά θα έπρεπε να είναι τα μέσα και στις δύο περιπτώ­σεις, δηλαδή η πρακτική ηθική! Αν παραδεχτούμε ότι θέλουμε να δώσουμε στην ανθρωπότητα όλη την ορθοφροσύνη για την οποία είναι ικανή, αυτό δεν θα εγγυόταν βέβαια και την πιο μα­κρόχρονη διάρκειά της! Ή μάλλον, αν παραδεχτούμε ότι ονει­ρευόμαστε τη «μεγαλύτερη ευτυχία» της, για να απαντήσουμε σ’ αυτό το «για ποιο πράγμα» και σ’ αυτό το «προς τα πού»: τό­τε σκεφτόμαστε τον ανώτατο βαθμό ευτυχίας όπου θα μπο­ρούσαν να φτάσουν κάποια άτομα προοδευτικά; Ή ένα έσχα­το, μέσο, ακαθόριστο ευδαιμονισμό, αλλά που όλοι θα μπο­ρούσαν να το φτάσουν; Και γιατί να διάλεγε κανείς την ηθικό­τητα για να φτάσει σ’ αυτό το σκοπό; Η ηθικότητα δεν έχει, τά­χα, στο σύνολο της, δημιουργήσει μια τέτοια πηγή δυσαρέ­σκειας που θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε ότι κάθε εκλέπτυνση της ηθικότητας κατέστησε τον άνθρωπο πιο δυσαρεστημένο με τον εαυτό του, με τον πλησίον του και με το πε­πρωμένο του; Ο άνθρωπος που ως τώρα ήταν ο πιο ηθικός, δεν πίστεψε τάχα ότι η μοναδική κατάσταση που μπορεί το άτομο να δικαιολογήσει απέναντι στην ηθική ήταν η βαθύτε­ρη αγωνία;


Το δικαίωμά μας στην απερισκεψία. Πώς πρέπει να συμπεριφέρεται κανείς; Για ποιο σκοπό πρέπει να ενεργεί; - Ανα­φορικά με τις άμεσες και καθημερινές ανάγκες του ατόμου εί­ναι εύκολο να απαντήσει κανείς σ’ αυτό το ερώτημα. Αλλά όσο περισσότερο υπεισέρχεται σε ένα πεδίο λεπτότερων, πιο εκτε­ταμένων και πιο σημαντικών πράξεων, τόσο περισσότερο αβέ­βαιο και αυθαίρετο γίνεται το πρόβλημα. Ωστόσο, πρέπει εδώ ακριβώς να αποτραπεί η αυθαιρεσία της απόφασης! Αυτό απαιτεί η αυθεντία της ηθικής: ένας φόβος και ένας τυφλός σεβασμός πρέπει να οδηγούν τον άνθρωπο δίχως καθυστέρη­ση σ’ αυτές τις πράξεις που δεν διακρίνει αμέσως τον σκοπό και τα μέσα τους! Στα πράγματα όπου θα μπορούσε να είναι επικίνδυνο να σκεφτόμαστε λαθεμένα, αυτή η αυθεντία της ηθικής συνδέει τη σκέψη - έτσι τουλάχιστον η ηθική συνηθίζει να δικαιολογείται μπροστά στους κατήγορούς της. «Λαθεμέ­να», εδώ σημαίνει «επικίνδυνα» -, αλλά επικίνδυνα για ποιον; Γενικά, δεν είναι ο κίνδυνος της πράξης που έχουν υπόψη οι κάτοικοι της αυθεντικής ηθικής, αλλά ο δικός τους κίνδυνος, η απώλεια που θα μπορούσε να υποστεί η δύναμή τους και η επιρροή τους, μόλις θα αναγνωριζόταν σε όλους το δικαίωμα να ενεργούν σύμφωνα με τη δική τους οποιαδήποτε λογική, αυθαίρετα και απερίσκεπτα: αυτοί διατάζουν, ακόμη και όταν στα ερωτήματα: «Πώς πρέπει να συμπεριφέρομαι; για ποιο σκοπό πρέπει να ενεργώ;» μόλις και μετά βίας μπορούν να δο­θούν απαντήσεις. Και αν η λογική της ανθρωπότητας ανα­πτύσσεται με τόσο περίεργη βραδύτητα, ώστε μερικές φορές να αμφισβητείται αυτή η ανάπτυξη που αφορά ολόκληρη την ιστορία της ανθρωπότητας, ποιος έχει μεγαλύτερη ευθύνη γι’ αυτό, αν όχι αυτή η επίσημη παρουσία; Θα πω μάλιστα, αυτή η πανταχού παρουσία των ηθικών εντολών που δεν επιτρέπουν ούτε να τεθεί το προσωπικό ερώτημα «Για ποιο σκοπό;» και «Πώς;» Μήπως η παιδεία μας δεν έχει δημιουργηθεί για να μας προκαλεί παθητικά συναισθήματα, για να μας κάνει να καταφεύγουμε στο σκοτάδι όταν η λογική μας θα έπρεπε να διατηρεί όλη της τη διαύγεια και την ψυχραιμία; Εννοώ σε όλες τις ανώτερες και σπουδαιότερες υποθέσεις.

Μερικές θέσεις. Εφόσον το άτομο επιθυμεί την ευτυχία του, δεν πρέπει να του δώσουμε κατευθύνσεις για τον δρόμο που οδηγεί στην ευτυχία: γιατί η ατομική ευτυχία πηγάζει από νόμους που είναι άγνωστοι στον καθένα, κι έτσι δεν μπορεί πα­ρά να εμποδίζεται και να σταματά από εξωτερικές οδηγίες. Οι εντολές που αποκαλούν «ηθικές», στην πραγματικότητα στρέ­φονται ενάντια στα άτομα και δεν θέλουν καθόλου την ευτυχία τους. Αυτές οι εντολές έχουν τόση λίγη σχέση με «την ευτυχία και την ευημερία» της ανθρωπότητας - επειδή δεν είναι καθό­λου δυνατό να συνδεθούν με αυτούς τους όρους και αυτές τις αυστηρές έννοιες, και ακόμη λιγότερο να χρησιμεύσουν σαν φάρος στον σκοτεινό ωκεανό των ηθικών επιδιώξεων. - Δεν εί­ναι αλήθεια, όπως το θέλει η πρόληψη, ότι η ηθικότητα είναι πιο ευνοϊκή στην ανάπτυξη της λογικής από την ανηθικότητα. - Δεν είναι αλήθεια ότι ο ασυνείδητος σκοπός της εξέλι­ξης όλων των συνειδητών όντων (ζώων, ανθρώπων, ανθρωπό­τητας, κλπ.) είναι η «υπέρτατη ευτυχία» της: υπάρχει κυρίως, σε όλες τις βαθμίδες εξέλιξης, μια ιδιαίτερη και ασύγκριτη ευ­τυχία, ούτε ανώτερη ούτε κατώτερη, αλλά ακριβώς υποκειμε­νική. Η εξέλιξη δεν θέλει την ευτυχία, παρά μόνο την εξέλιξη και τίποτα περισσότερο. Μόνο αν η ανθρωπότητα είχε ένα πα­γκόσμια αναγνωρισμένο σκοπό, θα μπορούσαμε να προτεί­νουμε ότι «πρέπει να ενεργούμε μ’ αυτό ή με τον άλλο τρόπο»; για την ώρα, δεν υπάρχει παρόμοιος σκοπός. Άρα δεν πρέπει να συσχετίσουμε τις απαιτήσεις της ηθικής με την ανθρωπότη­τα, αυτό είναι παραλογισμός και παιδικότητα. Είναι τελείως διαφορετικό να συστήσουμε ένα σκοπό στην ανθρωπότη­τα: ο σκοπός είναι τότε κάτι που εξαρτάται από τη θέλησή μας: αν υποθέσουμε ότι θα αρέσει η πρότασή μας στην ανθρωπό­τητα, τότε θα μπορούσε να θεσπίσει για τον εαυτό της ένα ηθι­κό νόμο που θα της ταίριαζε. Αλλά μέχρι σήμερα, ο ηθικός νό­μος έπρεπε να τοποθετείται πάνω από τη θέλησή μας: πιο συ­γκεκριμένα, δεν ήθελαν να θεσπίσουν αυτό το νόμο, αλλά να τον πάρουν από κάπου, να τον ανακαλύψουν κάπου, να διατάσσονται από κάπου.

Από το βιβλίο του Νίτσε: Αυγή (Σκέψεις για τις ηθικές προλήψεις)

ΠΗΓΗ
Read More »

4 Οσκαρικά βιβλία


Το Χρυσό Αγαλματάκι διασκευασμένου σεναρίου διεκδικούν φέτος 4 ταινίες που βασίστηκαν σε βιβλίο 

ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΣΤΟΝ ΑΡΗ: Ο αστροναύτης Μαρκ Γουάτνεϊ, μέλος της τρίτης διαστημικής αποστολής στον πλανήτη Άρη, ξυπνάει μέσα στην άμμο του Κόκκινου Πλανήτη. Τα υπόλοιπα μέλη της αποστολής δεν φαίνονται πουθενά. Μια απρόσμενη θύελλα τους ανάγκασε να φύγουν με το διαστημόπλοιο για να σωθούν. O Μαρκ θα προσπαθήσει να επιβιώσει στον αφιλόξενο πλανήτη συνδυάζοντας τις επιστημονικές του γνώσεις με την ευρηματικότητά του. Το sci-fi μυθιστόρημα του Weir Andy, αν και περιγράφει μια ζοφερή κατάσταση, είναι γραμμένο με χιούμορ. Άνθρωπος στον Άρη, του Andy Weir, εκδ. Παπαδόπουλος. Το φιλμ: Ο Ρίντλεϊ Σκοτ σκηνοθετεί τον Ματ Ντέιμον στον πρωταγωνιστικό ρόλο και το θαυμάσιο καστ που συμπεριλαμβάνει τους Τζέσικα Τσαστέιν, Κρίστεν Ουίγκ, Κέιτ Μάρα, Μάικλ Πένια, Τζεφ Ντάνιελς και Ντόναλντ Γκλόβερ. Η ταινία κυκλοφόρησε στους ελληνικούς κινηματογράφους με τον τίτλο Η Διάσωση

ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΣΟΡΤΑΡΙΣΜΑ: Τέσσερις μη ειδήμονες των χρηματοοικονομικών προβλέπουν πριν από οποιονδήποτε άλλο πως η μεγάλη «φούσκα» των ακινήτων θα σκάσει. Οι ειδήμονες του χώρου τούς κοροϊδεύουν. Όμως εκείνοι ποντάρουν και βγαίνουν κερδισμένοι αφού στα τέλη του 2008 η φούσκα της αμερικανικής κτηματαγοράς σκάει με θόρυβο, συμπαρασύροντας όμως και την παγκόσμια οικονομία. Πώς το γεγονός αυτό μάς οδήγησε σ' ένα παγκόσμιο κραχ; Ποιοι ωφελήθηκαν από αυτό; Και τελικά πώς φτάσαμε στην κατάσταση που είμαστε σήμερα; Το Μεγάλο Σορτάρισμα, του Michael Lewis, εκδ. Παπαδόπουλος. Το φιλμ: Η ταινία του Άνταμ Μακέι (Anchorman I και ΙΙ, The Other Guys) μάς βάζει στον κόσμο της παγκόσμιας οικονομίας με κατανοητό τρόπο. Πρωταγωνιστούν οι βραβευμένοι με Όσκαρ Κρίστιαν Μπέιλ, Μπραντ Πιτ, Μελίσα Λίο και Μαρίζα Τομέι και οι υποψήφιοι για Όσκαρ Στιβ Καρέλ και Ράιαν Γκόσλινγκ.

 ΚΑΡΟΛ: Νέα Υόρκη, δεκαετία του '50. Η νεαρή Τερίζ νιώθει χαμένη στη σχέση της με τον φίλο της, για τον οποίον νοιάζεται αλλά δεν νιώθει ερωτική επιθυμία. Όλα αλλάζουν όταν η Κάρολ, μια ευκατάστατη γυναίκα που ζει εγκλωβισμένη στον γάμο της, εμφανίζεται στο πολυκατάστημα όπου δουλεύει η Τερίζ. Τότε οι ζωές των δύο τους αλλάζουν για πάντα. Η ερωτική τους σχέση εξελίσσεται σε ένα ταξίδι θάρρους, αυτογνωσίας και αισθημάτων μέσα σε μια κοινωνία που δεν είναι καθόλου έτοιμη γι' αυτό. Κάρολ, της Patricia Highsmith, εκδ. Μεταίχμιο. Το φιλμ: Ο Τοντ Χέινς (I’m Not There) σκηνοθετεί την ιστορία των δύο γυναικών με πρωταγωνίστριες τις Κέιτ Μπλάνσετ και Ρούνι Μάρα. Το έργο κέρδισε ήδη το βραβείο AFI ως ταινία της χρονιάς. 

ΤΟ ΔΩΜΑΤΙΟ: Η ιστορία μιας αδάμαστης αγάπης ανάμεσα σε μια μητέρα και ένα παιδί που ζουν σε δύσκολες συνθήκες. Ο μικρός Τζακ έχει γενέθλια και γίνεται 5 ετών. Όλη του τη ζωή ζει μέσα σε ένα δωμάτιο, σε συνθήκες εγκλεισμού, μαζί με τη μητέρα του. Το δωμάτιο αυτό για τη μητέρα του Τζακ είναι μια φυλακή. Όμως όχι και για τον ίδιο: χάρη στη φαντασία του αλλά και την αγάπη της μητέρας του, καθημερινά ένας ολόκληρος κόσμος με χίλια δυο θαύματα ξεδιπλώνεται ανάμεσα στους τέσσερις τοίχους. Όσο μεγαλώνει όμως η λαχτάρα του Τζακ να γνωρίσει τον κόσμο, τόσο γιγαντώνεται η απελπισία της μητέρας του. Το Δωμάτιο, της Έμα Ντόναχιου, εκδ. Ψυχογιός. Το φιλμ: Με σκηνοθέτη τον Λένι Αμπράχαμσον και σενάριο σε διασκευή της ίδιας της συγγραφέως, η ταινία απέσπασε ήδη το Βραβείου Κοινού στο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Τορόντο ενώ η Αμερικανίδα ηθοποιός Μπρι Λάρσον τιμήθηκε με Χρυσή Σφαίρα Α' Γυναικείου Ρόλου.  

ΠΗΓΗ
Read More »

Πώς ο Σαίξπηρ και ο Έλιοτ μπορούν να μας κάνουν πιο έξυπνους



Από τη Δήμητρα Διδαγγέλου 

Μία πεποίθηση που μας έχουν περάσει από την παιδική ηλικία και κυρίως τα χρόνια του σχολείου είναι ότι όσοι διαβάζουν είναι πιο έξυπνοι. Ισχύει όμως αυτό;
Σύμφωνα με έρευνες, αυτό μπορεί πράγματι να συμβεί, όχι όμως με μαγικό τρόπο. Συγκεκριμένοι μηχανισμοί που ενεργοποιούνται στον εγκέφαλο κατά την ανάγνωση μπορούν να τον ενδυναμώσουν.

Σε μελέτη του πανεπιστημίου του Λίβερπουλ, οι ερευνητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η ανάγνωση μπορεί να έχει ιδιαίτερα ευεργετικές ιδιότητες για τον εγκέφαλο. Τ’ αναγνώσματα που χρησιμοποιήσαν στην έρευνα μάλιστα, δεν ήταν βιβλία αυτό-βοήθειας ή «ελαφριά» λογοτεχνία, αλλά κλασικά έργα και ποίηση.

Σύμφωνα με την ίδια έρευνα, όσο πιο απαιτητικά ήταν τα προς ανάγνωση έργα, τόσο πιο έντονη ήταν η ηλεκτρική δραστηριότητα στον εγκέφαλο. Στους εθελοντές δόθηκαν έργα στου Ουίλιαμ Σαίξπηρ, ποιήματα του Τ.Σ. Έλιοτ και άλλων γνωστών κλασικών λογοτεχνών.

Φαίνεται πως οι ασυνήθιστες λέξεις, οι δύσκολες φράσεις, οι περίπλοκες προτάσεις και τα βαθιά νοήματα «ερέθιζαν» τον εγκέφαλο των εθελοντών. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα την τόνωση της προσοχής τους και την ανάπτυξη της ικανότητας στοχασμού. Αυτό αποκτά μεγαλύτερη σημασία αν το δούμε στο πλαίσιο της σύγχρονης εποχής, που με το ίντερνετ και όλες τις ηλεκτρονικές ευκολίες, φαίνεται ότι ατονούν τέτοιους είδους δραστηριότητες του εγκεφάλου.


Επιπρόσθετα, η έρευνα έδειξε ότι κυρίως η ανάγνωση ποιημάτων δραστηριοποίησε έντονα την δραστηριότητα του δεξιού ημισφαιρίου, το οποίο εκτός των άλλων (βλ. «Ο εγκέφαλος, το δεξί βουβό ημισφαίριο και η γραφή» ), είναι υπεύθυνο για τη λεγόμενη αυτοβιογραφική μνήμη. Αυτού του είδους η μνήμη σχετίζεται με την ταυτότητα του ατόμου και την τοποθέτησή του στη ζωή μέσα από τις εμπειρίες του. Κατ’ αυτό τον τρόπο, το διάβασμα βοήθησε τους εθελοντές στο στοχασμό τους πάνω στη δική τους ζωή μέσα από το πρίσμα των λογοτεχνικών κειμένων.

Η δήλωση του καθηγητή Philip Davis, ο οποίος συμμετείχε στην παραπάνω έρευνα, είναι ξεκάθαρη ως προς τη χρησιμότητα του διαβάσματος: «Η «σοβαρή» λογοτεχνία εκτοξεύει τον εγκέφαλο. Η μελέτη δείχνει τη δύναμη που έχει η λογοτεχνία ν’ αλλάζει τα πνευματικά μονοπάτια στον εγκέφαλο, να προκαλεί νέες σκέψεις και διασυνδέσεις τόσο στους νέους όσο και στους ηλικιωμένους».

Απ’ ό,τι φαίνεται όμως οι ευεργετικές δραστηριότητες του διαβάσματος δεν σταματούν εδώ. Οι θετικές επιδράσεις του μπορεί να συνεχίζονται και πολύ μετά την πράξη της ανάγνωσης. Σε δεύτερη έρευνα από το Πανεπιστήμιο του Emory, βρέθηκε ότι το διάβασμα ενός βιβλίου μπορεί να δώσει ώθηση στον εγκέφαλο για πολλές μέρες μετά. Σύμφωνα με το Νευροβιολόγο Gregory Berns, «οι ιστορίες διαμορφώνουν τις ζωές μας και μερικές φορές μπορούν να καθορίσουν ένα άτομο. Θέλουμε να κατανοήσουμε πώς οι ιστορίες μπαίνουν στον εγκέφαλό μας και τι κάνουν εκεί.»

Στην ίδια έρευνα, οι επιστήμονες ανακάλυψαν ότι οι αλλαγές που γίνονται στους νευρώνες του εγκεφάλου, σχετίζονται με τη σωματική αίσθηση και τα συστήματα κίνησης. Μ’ αυτό τον τρόπο προτείνεται ότι το διάβασμα ενός βιβλίου μπορεί να μας μεταφέρει στο σώμα του πρωταγωνιστή. «Γνωρίζαμε ότι οι καλές ιστορίες μπορούν να βάλουν στη θέση του άλλου σε συμβολικό επίπεδο, όμως τώρα βλέπουμε ότι μπορεί να συμβαίνει κάτι και σε βιολογικό επίπεδο», ισχυρίζεται ο Berns.

Η ανάγνωση ενός κειμένου λειτουργεί για τον εγκέφαλο όπως η γυμναστική για τους μύες μας. Στην ίδια μελέτη βρέθηκε ότι οι αλλαγές στη δραστηριότητα των νευρώνων του εγκεφάλου ανιχνεύθηκαν ακόμη και πέντε μέρες μετά την παύση του διαβάσματος, γεγονός που σημαίνει ότι το διάβασμα μπορεί να έχει μεγαλύτερη και πιο μακρόχρονη επίδραση απ’ ό,τι πιστεύαμε.

Εκείνο που μπορούν οι αναγνώστες να κρατήσουν απ’ αυτές τις έρευνες είναι πως είναι σημαντικό τ’ αναγνώσματα να είναι απαιτητικά και υψηλής λογοτεχνικής αξίας. Οι συγγραφείς μπορούν επίσης να το κρατήσουν αυτό ως πληροφορία και προσφέροντας ανάλογα έργα στους αναγνώστες κατά ένα τρόπο να συμβάλλουν στην εγκεφαλική τους υγεία. Μπορεί ν’ ακούγεται υπερβολικό, όμως πλέον έχει αποδειχτεί κι επιστημονικά.

ΠΗΓΗ
Read More »

Τέσσερα βιβλία για... Οσκαρ!



Οι υποψηφιότητες για τα βραβεία Όσκαρ είναι κάθε χρόνο είδηση πρώτης γραμμής.

Στα 88 χρόνια της παρουσίας τους, τα βραβεία της Αμερικανικής Ακαδημίας Κινηματογράφου δεν έχουν χάσει τίποτε από τη λάμψη τους· η υποψηφιότητα και μόνο μιας ταινίας αρκεί για να την κατατάξει ανάμεσα στις καλύτερες της χρονιάς. Το Όσκαρ Διασκευασμένου Σεναρίου απονέμεται, συνήθως, σε ένα σενάριο που βασίστηκε σε κάποιο λογοτεχνικό έργο. Στις φετινές υποψηφιότητες διακρίνουμε τέσσερα βιβλία που έχουν ήδη ξεχωρίσει στα βιβλιοπωλεία. 

ΤΟ ΔΩΜΑΤΙΟ της Emma Donoghue


Η ιστορία ξεκινάει την ημέρα γενεθλίων του μικρού Τζακ. Ο Τζακ είναι πέντε χρονών και ζει στο «δωμάτιο» μαζί με τη μητέρα του. Το «δωμάτιο» είναι ένας ειδικά διαμορφωμένος χώρος στην αυλή του σπιτιού όπου μητέρα και γιος ζουν φυλακισμένοι από τον «ΣαταΝίκ». Ο Τζακ είναι καρπός βιασμού και ο μόνος λόγος για τον οποίο η μητέρα του, παρά τον εγκλεισμό, την απάνθρωπη μεταχείριση και τους αλλεπάλληλους βιασμούς, βρίσκει τη δύναμη να κρατηθεί στη ζωή. Το «δωμάτιο» είναι ολόκληρος ο κόσμος του Τζακ, δεν έχει βγει ποτέ έξω από αυτό, και η μητέρα του κάνει τα πάντα για να δημιουργήσει ένα μαγευτικό σκηνικό, με παιχνίδια, τηλεόραση, φανταστικά ταξίδια, ακόμη και κυριακάτικο δώρο, όπως θα ταίριαζε σε κάθε παιδί. 

Η Έμα Ντόναχιου γράφει ένα μυθιστόρημα μοναδικό στο είδος του: Αφηγητής της ιστορίας είναι ο Τζακ ο οποίος μιλάει για όλα όσα ζει, όλα όσα σκέφτεται, ακούει, πιστεύει, ελπίζει. Παρά το δύσκολο θέμα του, η συγγραφέας, μέσα από την αφήγηση του πεντάχρονου αγοριού, κατορθώνει να μην βαρύνει το κείμενο και να μην το φορτίσει αρνητικά. Ο μικρός Τζακ με την παιδική ματιά του μεταφέρει στον αναγνώστη πλήθος συναισθημάτων, από τη λύπη και τη στενοχώρια, στην τρυφερότητα, στο χαμόγελο και στη χαρά με μπόλικη δόση προβληματισμού και αγωνίας. «Το δωμάτιο» είναι ένα μυθιστόρημα γεμάτο συναισθηματικά σκαμπανεβάσματα που μιλάει κατευθείαν στην καρδιά του αναγνώστη. Ένα βιβλίο που διαβάζει κανείς μία φορά και δεν το ξεχνάει ποτέ. 

* «Το Δωμάτιο» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ψυχογιός 

ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΣΟΡΤΑΡΙΣΜΑ του Michael Lewis 


Στα τέλη του 2008 σκάει η φούσκα της αμερικανικής κτηματαγοράς. Οι τιμές των σπιτιών, που είχαν εκτιναχθεί στα ύψη, καταρρέουν μέσα σε ελάχιστους μήνες, η ανεργία καλπάζει και η χώρα καλείται να αντιμετωπίσει την χειρότερη οικονομική κρίση που έχει γνωρίσει από τη εποχή του Μεγάλου Κραχ. Το μεμονωμένο αυτό γεγονός οδηγεί σε μια παγκόσμια οικονομική κρίση που δεν αφήνει τίποτε και καμιά χώρα ανεπηρέαστη. Πώς όμως έγινε αυτό; Ποιοι μηχανισμοί ενεργοποιήθηκαν; Υπήρχαν άραγε άνθρωποι που επωφελήθηκαν; O Michael Lewis, απόφοιτος του Princeton και του LSE, πρώην golden boy της Wall Street, αφηγείται την ιστορία τεσσάρων ανδρών οι οποίοι, παρόλο που ήταν άσχετοι με τα υψηλά χρηματοοικονομικά, κατάφεραν να προβλέψουν από νωρίς την κρίση, να προετοιμαστούν και να κινηθούν ενάντια στο ρεύμα και στα μεγάλα τραπεζικά συμφέροντα. 

Οι ήρωες του Michael Lewis είναι διαφορετικοί, λίγο ιδιόμορφοι, λίγο ξεροκέφαλοι, ζωντανοί και γεμάτοι χιούμορ: Ένας αθυρόστομος αναλυτής, ένας αντικοινωνικός γιατρός με ταλέντο στα οικονομικά και δυο μάλλον άφραγκοι πιτσιρικάδες που στήνουν ολόκληρη εταιρεία στο γκαράζ του σπιτιού τους. Δεν ακούν κανέναν, παρά μόνο αυτό που τους λέει η δική τους λογική. Όταν οι ειδήμονες του χώρου τούς κοροϊδεύουν, εκείνοι ποντάρουν και βγαίνουν κερδισμένοι. Αιχμηρό, καλογραμμένο, γεμάτο χιούμορ και απρόβλεπτα περιστατικά, «Το μεγάλο σορτάρισμα» μάς ανοίγει τα μάτια, αφού παρουσιάζει με κατανοητό τρόπο ειδικευμένους όρους και περίπλοκες καταστάσεις και δίνει επιτέλους απάντηση στο ερώτημα «πώς στο καλό φτάσαμε ως εδώ;».

* «Το μεγάλο σορτάρισμα» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Παπαδόπουλος. 

ΚΑΡΟΛ της Patricia Highsmith 



Η Πατρίτσια Χάισμιθ περιγράφει την ερωτική σχέση δύο γυναικών πολύ διαφορετικών μεταξύ τους. Από τη μια, η νεαρή Τερέζ που δουλεύει ως υπάλληλος σε ένα μεγάλο πολυκατάστημα της Νέας Υόρκης, αντιμετωπίζει προβλήματα στη σχέση της με τον φίλο της και ονειρεύεται μια ζωή διαφορετική. Από την άλλη, η γοητευτική Κάρολ, μια ευκατάστατη παντρεμένη κυρία που ζει εγκλωβισμένη σ' έναν αποτυχημένο γάμο και σκέφτεται να χωρίσει, αλλά διστάζει γιατί φοβάται ότι θα χάσει την κόρη της. Οι δυο γυναίκες θα συναντηθούν τυχαία στο πολυκατάστημα και οι ζωές του θα αλλάξουν για πάντα. Η Κάρολ και η Τερέζ, τόσο διαφορετικές μεταξύ τους αλλά και τόσο ίδιες, θα ζήσουν έναν μεγάλο έρωτα σε μια κοινωνία που δεν είναι ακόμα έτοιμη να αποδεχτεί μια τέτοια σχέση. 

Το «Κάρολ» είναι το δεύτερο μυθιστόρημα που έγραψε η Πατρίσια Χάισμιθ στις αρχές της δεκαετίας του ’50. Το θέμα του πιθανόν να παραξενέψει τους αναγνώστες της, καθώς στις σελίδες του δεν υπάρχει ούτε φόνος, ούτε πτώμα, ούτε μυστήριο. Η μετρ του ψυχολογικού θρίλερ, ωστόσο, δεν θα έγραφε ποτέ μια απλή ερωτική ιστορία. Οι ήρωές της είναι απρόβλεπτοι και αινιγματικοί, τα κίνητρα τους ασαφή, οι σκέψεις τους σκοτεινές, ενώ σε ολόκληρο το βιβλίο κυριαρχεί ο αδιόρατος φόβος ότι κάτι πολύ κακό θα συμβεί. 

* Το «Κάρολ» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μεταίχμιο 

ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΣΤΟΝ ΑΡΗ του Andy Weir



Ο αστροναύτης Μαρκ Γουάτνει, μέλος της τρίτης διαστημικής αποστολής στον πλανήτη Άρη, ξυπνάει μέσα στην άμμο, μόνος και τραυματισμένος. Τι ακριβώς έχει συμβεί; Η απρόσμενη δυνατή αμμοθύελλα που ξέσπασε στον Άρη ανάγκασε τα υπόλοιπα μέλη της αποστολής να τρέξουν προς το διαστημόπλοιο για να σωθούν. Οι σύντροφοί του, πιστεύοντας ότι ο Μαρκ χάθηκε για πάντα, ακολούθησαν το αυστηρό πρωτόκολλο της Nasa και εγκατέλειψαν τον Κόκκινο πλανήτη. Οι πιθανότητες να επιζήσει ο Μαρκ στον αφιλόξενο τόπο είναι μηδαμινές, αλλά εκείνος είναι αποφασισμένος να επιβιώσει και να γυρίσει πίσω. 

Ο Andy Weir βασίζεται στα σημερινά επιστημονικά επιτεύγματα και γράφει ένα μυθιστόρημα επιστημονικής φαντασίας που διαθέτει μεγάλες δόσεις ρεαλισμού. Ο Μαρκ είναι ένας ήρωας εξαιρετικά συμπαθής: διαθέτει την αίσθηση του χιούμορ, του αρέσει να αυτοσαρκάζεται, αντιμετωπίζει τα πάντα με θετικό τρόπο και κατορθώνει με την επιμονή, την αστείρευτη ευρηματικότητα και τις επιστημονικές του γνώσεις να τα βγάλει πέρα και σε αυτήν την αποστολή. Για πολλούς, το παγκόσμιο best seller «Άνθρωπος στον Άρη» είναι το καλύτερο βιβλίο επιστημονικής φαντασίας που έχει γραφτεί τα τελευταία χρόνια. 

* Το «Άνθρωπος στον Άρη» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Παπαδόπουλος. Η κινηματογραφική ταινία βγήκε στις ελληνικές αίθουσες με τον τίτλο «Η διάσωση». 

Και  το πέμπτο υποψήφιο σενάριο
Η τελική πεντάδα για το Όσκαρ Διασκευασμένου Σεναρίου περιλαμβάνει την ταινία «Brooklyn» η οποία βασίζεται στο ομώνυμο μυθιστόρημα του Ιρλανδού Colm Toibin. Το συγκεκριμένο μυθιστόρημα, που εκδόθηκε το 2009, δεν έχει μεταφραστεί στα ελληνικά. Από τις εκδόσεις Ίκαρος, ωστόσο, κυκλοφορούν τα έργα του Colm Toibin «Η διαθήκη της Μαρίας» και «Νόρα Γουέμπστερ» που κυκλοφόρησε πρόσφατα. Σημειώνουμε ότι το σενάριο της ταινίας υπογράφει ο Νικ Χόρνμπι, συγγραφέας του «High Fidelity» και του «About a boy» που επίσης έχουν μεταφερθεί, με μεγάλη επιτυχία, στον κινηματογράφο. 

ΠΗΓΗ
Read More »