Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά

ΝΙΚΟΣ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ 
εκδόσεις: Καζαντζάκη

 
Περιγραφή

Ένας διανοούμενος συναντά στον Πειραιά ένα γέρο μιναδόρο μακεδονικής καταγωγής, και επιστρέφει στο γενέθλιο νησί του για να εκμεταλλευτεί ένα λιγνιτωρυχείο. Επιθυμεί να αφιερωθεί σε μιαν εργασία χειρωνακτική, με την ελπίδα να γιατρευτεί από τη θεωρητική του αδράνεια. Αλλά σύντομα αλλάζει στόχους, γιατί ο γερο-Αλέξης Ζορμπάς αποκαλύπτει ένα ανεξάντλητο θησαυρό από εμπειρίες, που μαγεύουν τον διανοούμενο. Η εκμετάλλευση του ορυχείου γίνεται έτσι ένα πρόσχημα, που τους επιτρέπει να χαρούν ατέλειωτες συζητήσεις και αλήτικες περιπέτειες, που προκαλούνται από την παρουσία μιας γερασμένης Γαλλίδας σαντέζας, ιδιοκτήτριας του κοντινού πανδοχείου. Ο Ζορμπάς είναι μια ύπαρξη αχόρταγη, χωρίς προκαταλήψεις, και δέχεται ατάραχα τη φτώχια και την πραγματικότητα του νησιού, που καταβάλλουν τον νέο του σύντροφο. Ωστόσο, οι δυο φίλοι έχουν κάτι κοινό: την ανησυχία, στον Ζορμπά παράφορη, στον αφηγητή υποταγμένη, μπροστά στο μυστήριο της ζωής. Το ύφος, άκρως πλούσιο και τολμηρό, καθώς απεικονίζει ανάγλυφα την έντονη διαφορά ανάμεσα σε δύο χαρακτήρες και σε δύο αντίθετες αντιλήψεις τού κόσμου, καθιστά τον Ζορμπά ένα από τα καλύτερα έργα τού Καζαντζάκη.

(Από την ιταλική έκδοση Nikos Kazantzakis Zorba il greco, Arnoldo Mondadori Editore, Milano 1976.)

ΒΙΟΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΤΟΥ ΑΛΕΞΗ ΖΟΡΜΠΑ

Συγκλονιστικός είναι ο Πρόλογος του βιβλίου, στο οποίο βασίστηκε η τεράστια κινηματογραφική επιτυχία Zorba the Greek (Ζορμπάς ο Έλληνας) του Μιχάλη Κακογιάννη, με πρωταγωνιστή τον Άντονι Κουΐν. Ο Νίκος Καζαντζάκης ανοίγει την καρδιά του γράφοντας για τον Ζορμπά (ο οποίος στην πραγματικότητα ονομαζόταν Γιώργης Ζορμπάς και δεν επισκέφθηκε ποτέ την Κρήτη). Παραθέτουμε εδώ ενδεικτικά:

«[...] Στη ζωή μου, οι πιο μεγάλοι μου ευεργέτες στάθηκαν τα ταξίδια και τα ονείρατα· από τους ανθρώπους, ζωντανούς και πεθαμένους, πολύ λίγοι βοήθησαν τον αγώνα μου. Όμως, αν ήθελα να ξεχωρίσω ποιοι άνθρωποι αφήκαν βαθύτερα τ’ αχνάρια τους στην ψυχή μου, ίσως να ξεχώριζα τρεις τέσσερεις: τον Όμηρο, τον Μπέρξονα, το Νίτσε και το Ζορμπά.
»[...] ο Ζορμπάς μ’ έμαθε ν’ αγαπώ τη ζωή και να μη φοβούμαι το θάνατο. »[...] Γιατί αυτός είχε ό,τι χρειάζεται ένας καλαμαράς για να σωθεί: την πρωτόγονη ματιά που αδράχνει ψηλάθε σαϊτευτά τη θροφή της· τη δημιουργική, κάθε πρωί ανανεούμενη, αφέλεια, να βλέπει ακατάπαυτα για πρώτη φορά τα πάντα και να δίνει παρθενιά στα αιώνια καθημερινά στοιχεία – αγέρα, θάλασσα, φωτιά, γυναίκα, ψωμί· [...] σα να ’χε μέσα του μια δύναμη ανώτερη από την ψυχή, και τέλος το άγριο γάργαρο γέλιο από βαθιά πηγή, βαθύτερη από το σπλάχνο τού ανθρώπου, που ανατινάζουνταν απολυτρωτικό στις κρίσιμες στιγμές από το γέρικο στήθος τού Ζορμπά· ανατινάζουνταν και μπορούσε να γκρεμίσει, και γκρέμιζε, όλους τους φράχτες –ηθική, θρησκεία, πατρίδα– που άσκωσε γύρα του ο κακομοίρης ο άνθρωπος για να κουτσοπορέψει ασφαλισμένα τη ζωούλα. [...] »Ας του δώσουμε λοιπόν το αίμα μας να ζωντανέψει. Ας κάμουμε ό,τι μπορούμε να ζήσει λίγο ακόμα ο εξαίσιος αυτός φαγάς, πιοτής, δουλευταράς, γυναικάς κι αλήτης. Η πιο πλατιά ψυχή, το πιο σίγουρο σώμα, η πιο λεύτερη κραυγή που γνώρισα στη ζωή μου.»

«Ο Ζορμπάς ο Έλληνας είναι ένα μυθιστόρημα μοναδικό, παράξενο και γοητευτικό, στο οποίο ανθίζουν ξανά τα πιο σημαντικά χαρακτηριστικά τής κλασσικής ελληνικής λογοτεχνίας.
»
 
(...)

«Ο Αλέξης Ζορμπάς, ο ήρωας του μυθιστορήματος, είναι ένας εργάτης που συνοδεύει τον αφηγητή στην Κρήτη. Ο Ζορμπάς είναι μια φιγούρα δημιουργημένη σε τεράστια κλίμακα: τα χρόνια τού βίου του δεν έχουν θολώσει τη φλόγα με την οποία ζει, τον ενθουσιασμό με τον οποίον ανταποκρίνεται σε ό,τι του προσφέρει η ζωή, είτε επιβλέπει εργάτες σε ορυχείο, είτε αντιμετωπίζει τρελούς καλόγερους σε μοναστήρι, είτε ξομπλιάζει τις ιστορίες των περασμένων περιπετειών του, ή κάνει έρωτα.»Ο Ζορμπάς έχει αναδειχθεί ως ένα από τα αληθινά αλησμόνητα δημιουργήματα της λογοτεχνίας –ένας χαρακτήρας στη μεγάλη παράδοση του Σεβάχ τού Θαλασσινού, του Φάλσταφ και του Σάντσο Πάντσα– και το βιβλίο είναι ένα σύγχρονο κλασσικό έργο, που ξεχειλίζει από πνεύμα, φαντασία, και χαρά τής ζωής.»

(Από την αγγλική έκδοση Zorba the Greek by Nikos Kazantzakis, Simon and Schuster, New York 1952.)

«Σε μιαν ακτή τής Κρήτης, δυο άντρες εγκαθίστανται για να εκμεταλλευτούν ένα λιγνιτωρυχείο. Ο ένας τους επιχειρεί να δραπετεύσει από το πυρετώδες και απογοητευτικό σύμπαν τής γνώσης. Ο σύντροφός του, στον οποίον μόλις εμπιστεύθηκε τη διεύθυνση των εργασιών, είναι ο Αλέξης Ζορμπάς, μια εκπληκτική φιγούρα Μακεδόνα, μισός αρχαίος φαύνος, μισός Σεβάχ ο Θαλασσινός. Ανάμεσα στον αρρωστημένο από τον πολιτισμό άντρα, τον αγκυλωμένο από επιφυλάξεις και θρεμμένο με ανατολίτικη φιλοσοφία, και σ’ αυτόν τον εξηντάρη, που κινητοποιείται από ισχυρά ένστικτα, υφαίνεται ο δεσμός μιας φανατικής φιλίας. Ποσώς ενδιαφέρει ότι η εκμετάλλευση του ορυχείου καταλήγει σε αποτυχία: οι δυο άντρες λένε αντίο, όμως το παράδειγμα του Ζορμπά θα συνεχίσει να στοιχειώνει εκείνον που βρέθηκε στον δρόμο του.» (...)

(Από τη γαλλική έκδοση Nikos Kazantzaki, Alexis Zorba, Plon [στη σειρά Feux Croisés], Paris 1962.)

«Ο Καζαντζάκης με την ανάσα του εισήγαγε στην πρόζα του
όλους τους θερμούς ανέμους τής Μεσογείου, το φως της, τα χρώματά της, τη θλίψη της. Αλλά, κι αυτό είναι εκπληκτικότερο, δημιούργησε στον Ζορμπά έναν από τους μεγαλύτερους χαρακτήρες τής σύγχρονης μυθοπλασίας. Το μυθιστόρημα αντικατοπτρίζει την Ελληνική ευθυμία στα καλύτερά της. Ο Ζορμπάς, αγνός και ατόφυος στα αισθήματα, φέρνει πανωλεθρία στους καλόγερους, στον λογιοτατισμό και στη ζωή τής παραίτησης. Ο χαρακτήρας του “γράφει” το βιβλίο για τον συγγραφέα του, πλαταίνει την προσωπικότητα του αφηγητή και ψυχαγωγεί σε ένα επίπεδο που μόνον ο Νόρμαν Ντάγκλας, σ’ αυτό το είδος, έχει προσεγγίσει. Για τον γνώστη τής μυθοπλασίας [...], δεν βρίσκουμε λόγια αρκετά αντάξια για να του συστήσουμε το βιβλίο τού κ. Καζαντζάκη, εξαιρετικά μεταφρασμένο [από τον Jonathan Griffin].»

The Times Magazine Supplement

«Μια αναζωογονητική εξόρμηση
στις πιο ηλιόλουστες περιοχές τού ανθρώπινου πνεύματος. Εντελώς διαχρονικό...»

New York Times

«Κάθε σελίδα είναι ζωντανή, με ιδέες και ολοκάθαρες εικόνες
που έχουν την ακρίβεια και τη συγκεντρωμένη, δονούμενη ποιότητα της ποίησης.»

The New Yorker


 «Ο Ζορμπάς κάνει τους ήρωες των περισσότερων έργων μυθοπλασίας
να μοιάζουν με μουντά, δυσπεπτικά φαντάσματα...»

Time Magazine

Πηγή: greekbooks.gr