Η Ιστορία του βιβλίου

Ωσπερ ξένοι χαίρουσιν ιδείν πατρίδα
Και οι θαλαττεύοντες ίδείν λιμένα,
ούτως και οι γράφοντες ιδείν βιβλίου τέλος.


Αυτό είναι ένα ποιηματάκι που το συναντούμε συχνά στο τέλος τών βυζαντινών χειρόγραφων βιβλίων, όπου ό γραφέας, τελειώνοντας την αντιγραφή, αισθάνεται την ίδια χαρά με τον ξενιτεμένο που γυρίζει στην πατρίδα του, ή με τον θαλασσοδαρμένο ναυτικό, όταν βρίσκει γαλήνιο λιμάνι.

Μακρόχρονη η ιστορία του βιβλίου, γεμάτη μόχθους, συγκινήσεις, χαρές, απογοητεύσεις, ελπίδες.

Όταν μελετάς την ιστορία του βιβλίου, μελετάς την ιστορία της γνώσης, την ιστορία των ανθρώπων που δεν θέλησαν να κρατήσουν τη γνώση μόνο για τον εαυτό τους, αλλά πάσχισαν να τη μεταδώσουν και στους άλλους.

Ας πετάξουμε λοιπόν με τα φτερά της φαντασίας και της ψυχής μας στους δρόμους της ιστορίας, αυτού του τόσο πολύτιμου αγαθού που λέγεται βιβλίο.

Στις όχθες του Νείλου στην Αίγυπτο φυτρώνει ένα φυτό που μοιάζει κάπως με τό καλάμι. Αυτό είναι ο πάπυρος. Απ΄ αυτό, εδώ και έξι χιλιάδες χρόνια, οι Αιγύπτιοι έπαιρναν την πρώτη ύλη γραφής. Έκοβαν κομμάτια από το φλοιό του κορμού του παπύρου, και μετα από κάποια επεξεργασία τα ένωναν μεταξύ τους και σχημάτιζαν μακριές ταινίες. Ύστερα, με μελάνι και μυτερά καλαμάκια έγραψαν τις ιστορίες τους, τίς προσευχές τους, τους λογαριασμούς τους. Αυτό το υλικό γραφής διαδόθηκε σε όλους τους κατοίκους της Μεσογείου, και φυσικά στην Ελλάδα.

Η αρχική μορφή του βιβλίου ήταν κυλινδρική, αφού το υλικό που χρησιμοποιούσαν όσοι έγραψαν δεν ήταν παρά μια πλατιά ταινία παπύρινη, που την τύλιγαν σε ρολό, παίρνοντας έτσι τη μορφή του κυλίνδρου. Το κείμενο στον πάπυρο γραφόταν σε στήλες κάθετες προς το μήκος της ταινίας. Αυτή τη στήλη την ονομάζουμε σελίδα. Η χρήση του παπύρου σαν γραφική ύλη διατηρήθηκε ως τον έβδομο αιώνα μ.Χ. Η γη της Αιγύπτου με το ξηρό της κλίμα διατήρησε όλους σχεδόν τους παπύρους που γνωρίζουμε σήμερα.



Τα παιδιά στο σχολείο, αλλά και έμποροι και κρατικοί υπάλληλοι συνήθιζαν ν; γράφουν τις ασκήσεις τους η να κρατούν σημειώσεις σε ξύλινες πινακίδες στρωμένες με κερί. Στη μια τους άκρη άνοιγαν δύο ή τέσσερις τρύπες, περνούσαν άπ΄ αυτές ένα σχοινάκι και έτσι ένωναν περισσότερες πινακίδες μαζί.

Επειδή ο πάπυρος, καθώς προερχόταν από φυτό, σχιζόταν εύκολα, με αποτέλεσμα να χάνονται πολλά κείμενα, την εποχή των διαδόχων του Μεγάλου Αλεξάνδρου, δυο περίπου αιώνες πρίν από τη γέννηση του Χριστού, επινοήθηκε για αντικαταστασή του ή χρήση δέρματος από κατσίκι ή πρόβατο, της περγαμηνής. Το δέρμα καθαριζόταν από το μαλλί και το λίπος, και ύστερα από κάποια επεξεργασία με κιμωλία ήταν έτοιμο να δεχθεί τη γραφή. Αυτό το δέρμα ονομάστηκε περγαμηνή από την πόλη Πέργαμο της Μικράς Ασίας, άπ όπου κυρίως΄διοχετευόταν στο εμπόριο.

Η περγαμηνή μπορεί να ήταν πιο ανθεκτική από τον πάπυρο, ήταν όμως και πιο ακριβή. Πόσα πρόβατα θά έπρεπε νά σφαγιασθούν για να γίνει ένα βιβλίο με 200 φύλλα, αν από το κάθε δέρμα είχαμε το πολύ τέσσερα φύλλα; Έτσι τον 8ο με 9ο αιώνα μ.Χ. βρέθηκε μια μέση λύση, το χαρτί.

Οι Άραβες, που είχαν κατακτήσει τότε όλα τα ανατολικά παράλια της Μεσογείου, μετέδωσαν στό Βυζάντιο και στην υπόλοιπη Δύση μιά πολύτιμη κινέζικη εφεύρεση, την κατασκευή του χαρτιού. Μικρά μικρά κομματάκια από άχρηστα ρούχα και υφάσματα, αργότερα τουφες από μη επεξεργασμένο μπαμπάκι, ρίχνονταν μέσα σε ένα μεγάλο δοχείο, και με πολύ νερό γίνονταν ένας παχύς πολτός. Ο χαρτοποιός βουτούσε μέσα στον πολτό ένα διχτυωτό τρίχινο ή συρμάτινο τελάρο, το γέμιζε, το τραβούσε επάνω, και όταν το νερό του πολτού στράγγιζε, έμενε να στεγνσει και νά γυαλιστεί γιά νά μπορέσει και αυτό νά δεχθεί τη γραφή. Πολύ γρήγορα η γνώση κατασκευής του χαρτιού ξαπλώθηκε σ΄ όλη την Ευρώπη. Σιγά σιγά, από τον 15o αίώνα και μετά, το χαρτί έγινε το μόνο υλικό για την κατασκευή βιβλίων.



Η χρήση του κυλίνδρου στην ανάγνωση ήταν αρκετά δύσκολη. Έπρεπε με το ένα χέρι να ξετυλίγεται ο πάπυρος και με το άλλο να τυλίγεται. Γιά τον λόγο αυτόν τον 2ο αιώνα μ.Χ. επινοήθηκε ένας άλλος τρόπος κατασκευής του βιβλίου. Όπως τα παιδιά του σχολείου έδεναν τίς πινακίδες τους τη μία πάνω στην άλλη, έτσι έπαιρναν και οι γραφείς μερικά κομμάτια από πάπυρο ή περγαμηνή και αργότερα από χαρτί, τα δίπλωναν στη μέση, τα έραβαν και έτσι έφτιαχναν ένα τεύχος. Τα τέσσερα φύλλα διπλωμένα στη μέση έδιναν ένα τεύχος με οκτώ φύλλα, που ονομαζόταν τετράδιο (τετράς διά δύο). Πολλά τετράδια ραμμένα μαζί στη ράχη αποτελούσαν τον κώδικα. Κώδικας λοιπόν σημαίνει χειρόγραφο βιβλίο με φύλλα.

Οι αρχαίοι Έλληνες, που έγραφαν τους νόμους τους πάνω σε μαρμάρινες στήλες ή τους ρητορικούς τους λόγους, τίς ιστορίες και ποιήματα τους σε παπύρους, έγραφαν τα γράμματα κεφαλαία (κεφαλαιογράμματη γραφή). Μ΄ αυτή τη γραφή άρχισαν να γράφονται και οι κώδικες, ώς τα μέσα της βυζαντινής εποχής, τόν 8ο με 9ο αιώνα. Τότε εμφανίζεται ένας άλλος τύπος γραφής, που φαίνεται ότι έχει τίς ρίζες του στην ιδιόμορφη γραφή τών ελληνικών δημοσίων εγγράφων, την εποχή που οι Ρωμαίοι και αργότερα οι Βυζαντινοί διοικούσαν την Αίγυπτο. Η γραφή αυτή είναι ή μίκρογράμματη, αυτή που, εξελιγμένη, τη χρησιμοποιούμε και σήμερα.

Τα κείμενα των αρχαίων περνούσαν από γενιά σε γενιά με την αντιγραφή. Ειδικά εκπαιδευμένοι γραφείς, οι βιβλιογράφοι ή κωδικογράφοι, εργάζονταν σε ειδικά εργαστήρια, τα βιβλιογραφικά εργαστήρια, για πολλές ημέρες, ώσπου νά τελειώσουν ένα βιβλίο. Αφού έκοβαν ανάλογα και χαράκωναν τα λευκά φύλλα της περγαμηνής ή του χαρτιού, κάθονταν σ΄ ένα σκαμνάκι μπροστά σ ένα χαμηλό πάγκο με αναλόγιο και άρχιζαν το κουραστικό έργο της αντιγραφής.
Στον πάγκο ακουμπούσαν τα σύνεργα τους, γραφίδες, μελανοδοχείο, σφουγγάρι για να σβήνουν, κοπίδι για να ξύνουν τη μύτη της γραφίδας, ψαλίδι για να κόβουν την περγαμηνή, διαβήτη για να μετρούν τίς αποστάσεις. Στο αναλόγιο ακουμπούσαν το πρότυπό τους, το βιβλίο που ήθελαν να αντιγράψουν, το αντιβόλαιον, όπως το έλεγαν. Το καινούριο βιβλίο το αντέγραφαν τετράδιο τετράδιο στο γόνατο. Στα βυζαντινά χρόνια και μετά, την περίοδο της τουρκοκρατίας, πολλά μεγάλα μοναστήρια διέθεταν βιβλιογραφικά εργαστήρια, οπού δεν αντιγράφονταν μόνο θρησκευτικά κείμενα, αλλά και αρχαία ελληνικά.





Οι κωδικογράφοι είναι αφανείς ήρωες στον αγώνα για την εξάπλωση της παιδείας και της μόρφωσης, γιατί είναι αυτοί που δούλεψαν με αυταπάρνηση και ταπεινότητα, για να έχουμε σήμερα όλον αυτόν τον πνευματικό πλούτο της ελληνικής διανόησης.

Πολλές φορές, είτε οι ίδιοι οι κωδικογράφοι, είτε άλλοι καλλιτέχνες, διακοσμούσαν τα χειρόγραφα με μικρογραφίες και άλλα διακοσμητικά στοιχεία, επίτιτλα, πρωτογράμματα. Ανάλογα με το περιεχόμενο του βιβλίου, οι μικρογραφίες περιέχουν παραστάσεις από την καθημερινή ζωή, τη ζωή του Χριστού και των αγίων, ή ακόμη και πολεμικά γεγονότα και πορτρέτα αυτοκρατόρων του Βυζαντίου ή άλλων αρχόντων. Είναι πολύτιμες πηγές όχι μόνο για τη μελέτη της Τέχνης, αλλά και για τη μελέτη της ίδιας της Ιστορίας.

Όταν τελείωνε η αντιγραφή του βιβλίου, τα τετράδια έπρεπε να δεθούν μεταξύ τους και να καλυφθούν, ώστε να προστατεύονται από τις διάφορες φθορές. Η βιβλιοδεσία ήταν και αυτή μια ξεχωριστή τέχνη. Με γερή κλωστή ράβονταν τα τετράδια σε ορισμένα σημεία στη ράχη τους, και ολόκληρο το σώμα καλυπτόταν πάνω και κάτω από ξύλινες πινακίδες με δερμάτινη κυρίως επένδυση. Ο βιβλιοδέτης συχνά διακοσμούσε τις εξωτερικές όψεις του δεσίματος με παραστάσεις από τη θρησκευτική ζωή είτε πάνω σε μεταλλικά ελάσματα, που τα κάρφωνε κατόπιν πάνω στίς πινακίδες, είτε με τα έκτυπα ανάλογων μεταλλικών σφραγίδων.

"Μην χάσετε το επόμενο booksharing. Δείτε τις εκδηλώσεις μας
πατώντας εδώ"

Ο κόπος που κατέβαλλε ο κωδικογράφος, αλλά και τα υλικά που χρησιμοποιούσε έκαναν το βιβλίο, τον κώδικα, ένα αντικείμενο ακριβό. Γιά τον λόγο αυτόν δεν ήταν εύκολο στον καθένα να το αποκτήσει. Πολλοί άνθρωποι των γραμμάτων είχαν τη δική τους βιβλιοθήκη και συχνά δάνειζαν ή αντάλλασσαν με άλλους τα βιβλία τους. Τα μεγάλα αλλά και τα μικρά μοναστήρια είχαν επίσης τις δικές τους βιβλιοθήκες όχι μόνο για τους σκοπούς της λειτουργίας τους, αλλά και για χρήση σχολική, αφού πολλά μοναστήρια συντηρούσαν μικρές ή μεγάλες σχολές ελληνικών γραμμάτων.

Από την αρχαιότητα ως σήμερα πάρα πολλά βιβλία έχουν καταστραφεί είτε από πολέμους είτε από θεομηνίες είτε και από την άγνοια και αφροντισιά των ανθρώπων. Μαζί με τα βιβλία χάθηκαν για πάντα και πολλά δημιουργήματα του πνεύματος. Παρ΄ όλα αυτά, τόσο στις μεγάλες βιβλιοθήκες, δημόσιες, εκκλησιαστικές ή πανεπιστημιακές, στην Ελλάδα και την Ευρώπη, στα πατριαρχεία Ιεροσολύμων και Αλεξανδρείας, στην Αμερική, όσο και σε πολλές μικρές και ιδιωτικές, έχουν διασωθεί πολλές χιλιάδες παπύρων και χειρογράφων κωδίκων, που βοηθούν στην πρόοδο της φιλολογίας και της ιστορίας. Η επιστήμη που ασχολείται με τη μελέτη των παπύρων ονομάζεται παπυρολογία, ενώ αυτή που ασχολείται με τη μελέτη των χειρογράφων περγαμηνών και χάρτινων κωδίκων ονομάζεται παλαιογραφία.

Το Ιστορικό και Παλαιογραφικό Αρχείο του Μορφωτικού Ιδρύματος της Εθνικής Τραπέζης είναι ένα επιστημονικό κέντρο, όπου γίνεται καταγραφή, μικροφωτογράφηση και μελέτη των ελληνικών χειρογράφων στις διάφορες βιβλιοθήκες της Ελλάδας και του εξωτερικού, καθώς και εκπαίδευση νέων παλαιογράφων.

Το βιβλίο δεν είναι ένα άψυχο αντiκείμενο
κλείνει μέσα του χιλιάδες ψυχές
γνωστών και άγνωστων ανθρώπων
που μάς μιλούν κάθε στιγμή που το ανοίγουμε.

πηγή:agapotabiblia.blogspot.gr
Read More »

Νέο booksharing!!!




Νέο booksharing!!!

Μια νέα βραδιά ανταλλαγής βιβλίων θα πραγματοποιηθεί την Τετάρτη 11/06 στις 19:30.
Επιλέγουμε και φέρνουμε μαζί μας ένα ή περισσότερα βιβλία για να τα ανταλλάξουμε με άλλους. Λένε ότι όταν διαβάζουμε ένα βιβλίο οι σκέψεις και τα συναισθήματά μας αποτυπώνονται πάνω σε αυτό και δίνοντας ένα βιβλίο προσφέρουμε ένα κομμάτι του εαυτού μας. Ας προσφέρουμε λοιπόν στους άλλους το καλύτερο κομμάτι μας…

Μετά την ανταλλαγή θα ακολουθήσει προβολή αφιερώματος «Το κυνήγι των βιβλίων και της γνώσης». Ένα βιβλίο έχει την δύναμη  να αλλάξει τον κόσμο, να φέρει κάτι το καινούργιο και επαναστατικό. Στο αφιέρωμα αυτό θα δούμε πως προσπάθησαν να σταματήσουν κάποιοι την δύναμη αυτή και ανθρώπους που με κόστος την ζωή τους δεν σταμάτησαν να διαδίδουν την γνώση. Συμμετέχει και μιλά ο Δρ Βασίλειος Μπάσιος, Φυσικός, Ερευνητής του Πανεπιστημίου των Βρυξελλών.

Διοργανωτές: booksharing (Βραδιές ανταλλαγών βιβλίων)

                       www.booksharing.gr

Στηρίζουν: Νέα Ακρόπολη (Διεθνής Φιλοσοφικός και Πολιτιστικός οργανισμός)
         www.nea-acropoli-athens.gr

        Booze Cooperativa café-bar







Read More »

Μεγάλη έκθεση με κόμικς στη Βρετανική Βιβλιοθήκη


Η Βρετανική Βιβλιοθήκη φιλοξενεί αυτή την περίοδο την πρώτη της έκθεση που είναι αφιερωμένη στα κόμικς. Τίτλος της: «Τα κόμικς χωρίς μάσκα: Τέχνη και Αναρχία στη Μεγάλη Βρετανία».


Η έκθεση μας γυρίζει πολύ πίσω, θέλοντας να αποτυπώσει πόσο μεγάλη ιστορία έχει η συγκεκριμένη τέχνη στην Αγγλία. Δεν φιλοξενεί μόνο σύγχρονα κόμικς, αλλά και έργα πολλών βρετανών δημιουργών προηγούμενων δεκαετιών, οι οποίοι επηρέασαν βαθιά τη διεθνή σκηνή.

«Αυτή η έκθεση μας γυρίζει πίσω στο 1470 με μια απίστευτη Βίβλο, που λέει τις ιστορίες της Βίβλου σε μορφή κόμικς. Χρησιμοποιεί συννεφάκια, τέρατα, αγγέλους και δαίμονες. Τα χρώματά της είναι πολύ φανταχτερά και θα μπορούσε να είχε εκδοθεί σήμερα. Αποδεικνύει την τεράστια παράδοση που έχουμε στο είδος. Η Μεγάλη Βρετανία ήταν στην πρωτοπορία των κόμικς για πάρα πολλούς αιώνες» δήλωσε ο συνεπιμελητής της έκθεσης, Πωλ Γκράβετ.

Η έκθεση χωρίζεται σε έξι ενότητες, οι οποίες φωτίζουν με εξαιρετικό τρόπο πόσο ανατρεπτική μπορεί να γίνει μερικές φορές η συγκεκριμένη τέχνη.

«Τα κόμικς είναι πραγματικά επικίνδυνα. Όταν έγιναν κάποια δοκιμαστικά τεστ, το Πεντάγωνο ανακάλυψε ότι ο πιο αποτελεσματικός τρόπος να περάσεις αυτό που θέλεις στα στρατεύματα ήταν χρησιμοποιώντας κόμικς, όχι απλό κείμενο ή κείμενο με φωτογραφίες. Τα κόμικς είναι ο πιο αποτελεσματικός τρόπος να εκπαιδεύσεις και να επηρεάσεις τη σκέψη των ανθρώπων. Λειτουργούν με αυτόν τον τρόπο, γιατί απασχολούν και τα δύο μέρη του εγκεφάλου μας και απαιτούν από τον αναγνώστη να συνειδητοποιεί τι διαβάζει. Δεν είναι σαν να βλέπεις μια ταινία ή ένα τηλεοπτικό σόου. Πρέπει να ζωντανεύεις την κάθε σελίδα του κόμικ» τόνισε ο Πωλ Γκράβετ.


Στην συνέντευξη τύπου, βρέθηκε και ο Ντέιβ Γκίμπονς, ο δημιουργός του κλασικού πλέον κόμικ «Watchmen»:

«Για κάποιον, που έχει δουλέψει στον τομέα των κόμικς, πολύ παραπάνω από ότι μπορώ να θυμάμαι, είναι εντυπωσιακό που η συγκεκριμένη τέχνη έχει φτάσει στο επίπεδο, ώστε ένας θεσμός με μεγάλο κύρος, η Βρετανική Βιβλιοθήκη του αφιερώνει τόσο πολύ χώρο».

Η έκθεση στο Λονδίνο διαρκεί μέχρι τις 19 Αυγούστου.

πηγή:euronews.com
Read More »

Ποια είναι τα 100 βιβλία που πρέπει να διαβάσεις;

Ποιο είναι το αγαπημένο σου βιβλίο;» Δύσκολη ερώτηση. Χιλιάδες τίτλοι και εξώφυλλα στο σκληρό δίσκο του μυαλού σου. «Τι να σου απαντήσω; Είναι πολλά.... Ακόμα περισσότερα εκείνα που μου έχουν ξεφύγει που δεν έχω διαβάσει». Θες λίγη βοήθεια; Για έλα να βάλουμε τα πράγματα σε τάξη.


60 Έλληνες συγγραφείς (οι καλύτεροι) δίνουν μια λίστα με τα βιβλία που οι ίδιοι διάβασαν και πιστεύουν πως και εσύ πρέπει οπωσδήποτε να διαβάσεις.

Άλκη Ζέη, Γιάννης Ξανθούλης, Κώστας Ακριβός, Πέτρος Μάρκαρης, Βασίλης Βασιλικός, Αύγουστος Κορτώ, Πανσέληνος Αλέξης, Θανάσης Χειμωνάς, Λένα Διβάνη, Αλέξης Σταμάτης, Γιώργος Σκαμπαρδώνης... ψήφισαν τα αγαπημένα τους βιβλία.

-Ποια είναι τα  100 αγαπημένα βιβλία των συγγραφέων; 



 




































































πηγή: madata.gr
Read More »